HET LIGCHAAM BESCHOUWD, VAN DE DIEREN ONDERSCHEIDT. 41 



en godsdienst; wij zonden de geschiedenis der menschheid in hare 

 verschillende tijdperken moeten nagaan ; — maar ik acht mijne lezers 

 genoeg in staat om zich een algemeen denkbeeld te vormen van het- 

 geen een tafereel van 's menschen leven en werken, van zijne geheele 

 wijze van zijn op aarde, al zou moeten bevatten. Daarom zoude het 

 besluit , dat wij uit de vergelijking onzer tafereelen ten laatste opmaak- 

 ten, zoo ik mij niet bedrieg, hierop neerkomen, dat wij het tufereel 

 van den mensch niet vlak nevens dat van den aap , of den hond , of 

 den elefant zouden ophangen , op de wijze als wij al de tafereelen der 

 onderscheidene familien , geslachten en soorten van dieren nevens el- 

 kander hadden gerangschikt , maar dat wij het zeer ver van de ge- 

 noemde dieren , met openlating van eene wijde tusschenruimte , zouden 

 plaatsen, ja, dat wij het, zoo wij onze verzameling blijvend wilden 

 exponeren , in een ander verlrek zouden brengen , omdat er tussc/ien 

 den mensch aan de eene en de gezninenlijke dieren aan de andere zijde, ten 

 aanzien van de uitingen van het zieleleven, en dus ten aanzien van dat 

 zieleleven zelf, eene breede en diepe klove bestaat, over welke (/eene brug 

 ligt, terwijl er bij den tegcnwoordigen , wel niet volmaakten, maar 

 toch in dit opzigt vrij ver gevorderden toestand van onze kennis der 

 levende wezens, die de aarde bewonen , geen grond bestaat voor de 

 verwachting, dat wij nog eenmaal de lusschen den mensch en de die- 

 ren ontbrekende leden der reeks zullen ontdekken. 



Op die wijze vindt de zienswijze van hen , die den mensch scherp 

 van de dieren afscheiden, hem geen dier genoemd willen hebben , hare 

 regtvaardiging , en de boven aangehaalde woorden van flourens be- 

 helzen, uit het opgegeven oogpunt beoordeeld , volkomene waarheid. 



Er kan hier toch eene tegenwerping gemaakt worden , die ik niet 

 met stilzwijgen mag voorbij gaan. » Is het indei'daad waar ," zou men 

 kunnen zeggen, » dat de gezamenlijke dieren tegenover den mensch 

 zulk een zamenhangend geheel vormen, waarvan de gapingen zoo ge- 

 ring zijn, dat zij tegenover die kloof, die tusschen den mensch en de 

 dieren aangenomen wordt , geheel niet in aanmerking komen ? Zou 

 het, om van niets minder dan dit te spreken, niet mogelijk zijn, dat 

 een aantal dieren niet schijnbaar, maar werkelijk zich van de overige 

 onderscheidden door het geheele gemis van al die eigenschappen , die 

 men verstandelijke eigenschappen, zielsvermogens enz. noemt? Kon 



