184 HOE MEN IN HET JAAR 1Ü18 OVER KOMETEN DACHT EN SCHREEF. 



„neen. S. Pietkrs stoel mochte wel een spaec ofte stal verliesen. 

 „Dan cont noch een driestal blyven. Vraegt ghy waerom ? Omdat om 

 „die stoel voor een advys staet: Bmiwn est pacisci el facere foedera, 

 „scd vae UU qui servat. Tis goed verdragen ende verbontenissen te ma- 

 „ken , dan 't is een slechte bioet die se houdt Bet schynt dat som- 

 „mighe Heeren tot Romen syn gheweest ofte haer Gesanten dera 

 „hebben gehadt om t'selve advys uyl te schryven, ende op haer stoelen 

 „mede te setten. Dan sy bedriegen haer seli's. Dat brengt ge- 

 „wormte in de stoelen. De goede Matroosjens hebben op haer houten 

 „scheen een beier advys , die elck Heer op syn stoei ende in syn herle 

 „behoorde te trecken : 



„Vreest Gndt, Weest tnmiv 



„Allen den glienen, die met dit advys fwuden, wensche ick een gnet 



„ende salic/i niew jaerT 

 Zoo eindigt dit curieuse boekje vaneden geleerden mulerius, het- 

 welk ons in een aanschouwelijk beeld voor oogen stelt, hoe men in 

 het jaar 1618 over kometen dacht en schreef. En als wij nu daar- 

 mede vergelijken , met welke rustige en kalme bedaardheid de komeet 

 van 18Ö8 door onkundigen en door geleerden is aanschouwd en waar- 

 genomen ; hoe wel eerbiedige bewondering , maar geen bijgeloovige 

 vrees , wel naauwkeurige waarneming en berekening van dit merk- 

 waardig hemelligchaam, maar geene angstverwekkende voorspelling 

 van toekomende onheilen en volksrampen door hare verschijning is 

 uitgelokt, dan mogen wij daarin wel een bewijs zien van den schoo- 

 nen triomf der slerrekundige wetenschap, van den magtigen invloed, 

 dien zij van lieverlede heeft verkregen , ook zelfs op de meeningen 

 van hen , die haar niet beoefenen. Wij eindigen daarom dit opstel 

 met de schoone woorden van laplace: „Ces hautes connaissances , 

 „les delices des êtres pensans, dont Ie plus grand bienfait ponr Ie 

 „genre huraain est d'avoir dissipé les craintes, les vaines terreurs, 

 „les superstitions et tous les maux, qui acconipagnent les erreurs nées 

 „de l'ignorance de nos vrais rnpports avec Ia nature, — erreurs et 

 „craintes, qui renatlraient promptement, si Ie Üambeau des sciences 

 „venait a s'éteindre." 



