ALEXANDEK VON HÜMBOLDT. 261 



afwisseling dan thans ; " schi'eef hij van daar » ik ben reeds lang 

 uit mijn vak weg getrokken en met werkzaamheden, die met de diplo- 

 matische bevelen van den minister voN hakdenberg zamenhangen , 

 belast; meestal volgde ik den veldmaarschalk möllendorf en zijn 

 hoofdkwartier; thans ben ik hier op zijn bevel in het Engelsche 

 leger. Van Uden ga ik den 14den naar het graafschap Altenkirchen, 

 vandaar naar het leger bij Kreuznach en Frankfort. Zoo gaat het 

 steeds voort. Opgeruimd was ik weinig , maar ook te verstrooid om 

 treurig te wezen. Ik won aan nieuwe ideën en het bestendige rei- 

 zen in streken, die voor de mineralogie belangrijk zijn, heeft mij 

 tot mijn werk over de lagen der gesteenten veel geholpen." 



In 1796 werd hij nogmaals door den minister voN hardenbero naar 

 het Fransche hoofdkwartier gezonden om bij den generaal moreau uit 

 te werken, dat de Hohenlohsche bezittingen door de Franschen ver- 

 schoond werden. 



Maar ook in dat woelig tijdvak van zijn leven zette hij zijne studiën 

 ijverig voort. Behalve zijne chemische onderzoekingen over de natuur 

 der gasontploffingen in de mijnen verzamelde hij de stof tot zijn groot 

 werk : Ueber die gereizte Musket- umi Nervenfaser , iiehsl Vermuthmigen über 

 den chemischen Process des Lehens in der Thier- und Pflanzenwelt , het- 

 welk eerst in 1797 in twee deelen werd uitgegeven. 



De lang gevreesde dood van zijne moeder, in November van het 

 jaar 1796, bragt hem nader tot de uitvoering van hetgeen reeds se- 

 dert lang zijn hoogste wensch was geweest. Hij verlangde vurig de 

 tropische landstreken te bezoeken. Maar hij wilde zich daarop met 

 alle noodige wetenschap voorbereiden. Hij had zich daarom reeds 

 geruimen tijd met de praktische astronomie ten behoeve van geogra- 

 phische plaatsbepalingen bezig gehouden. Hij wenschte nu geheel on- 

 afhankelijk zijn leven aan natuuronderzoek toe te wijden. Daarom 

 legde hij zijne betrekking bij de Baireuthsche bergwerken neder 

 en begaf zich naar Jena. Drie maanden hield hij zich hier met de 

 studie der anatomie bezig, terwijl zijn omgang met schiller en 

 GÖTHE in die maanden hem tot in zijn hoogen ouderdom onver- 

 getelijk bleef. 



Nu zoude hij dan eindelijk aan den lust zijns harten kunnen vol- 



