ALEXANDER VON HUMBOLDT. 275 



een onverwacht teeken van aandenken en liefdevolle gezindheid van 

 u ontvang, hernieuwt in mij een vrolijk bewustzijn, eene oude over- 

 tuiging. Daar, waar de bron der kennis helder vloeit, worden ook 

 de uitingen des geyoels eene behoefte voor ons geestelijk bestaan. 

 Door de stille magt dezer overtuiging gedreven, bied ik u aan, wat 

 op alle trappen van het leven en deszelfs veelvuldige teleurstellingen 

 in den mensch het menschelijkste is, de uitdrukking van diep gevoelden 

 dank." 



Eindelijk was de tijd gekomen, waarin humboldt zijn lang gevoed 

 plan volvoeren en de resultaten van zijn lang voortgezet onderzoek in 

 één groot tafereel aan het publiek kon voorstellen. In het jaar 1845 

 verscheen het eerste deel van den Kosmos. In de voorrede van dat 

 werk laat hij zich over het doel en plan van deze groote onderneming 

 aldus uit : » Ik geef op den laten avond van een zeer bewogen leven 

 aan het Duitsche publiek een werk over, welks beeld in onbepaalde 

 omtrekken mij bijna eene halve eeuw lang voor den geest zweefde. On- 

 der velerlei gemoedsstemmingen heb ik dit werk voor onuitvoerbaar 

 gehouden, en ben, nadat ik het had opgegeven, vv^elligt onvoorzigtig 

 tot hetzelve teruggekeerd. Ik wijd het mijnen tijdgenooten met de 

 beschroomdheid, die een regtvaardig wantrouwen op mijne krachten 

 mij moet ingeven. Ik tracht te vergeten, dat langverwachte schriften 

 gewoonlijk minder verschooning te verwachten hebben. 



» Bij vrije voordragt heb ik in Frankrijk en Duitschland niets van 

 mijne voorlezingen schriftelijk opgeteekend. Ook de kopiën , die door 

 de vlijt van opmerkzame toehoorders ontstaan zijn, bleven mij onbe- 

 kend en werden daarom ook bij het nu verschijnende werk in het ge- 

 heel niet gebruikt. Met uitzondering van eenige bladzijden van 

 het eerste deel, is alles door mij in de jaren 1843 — 1844 voor 

 het eerst ter neer geschreven. Waar de tegenwoordige toestand van 

 waarneming en van de meeningen daarover geschilderd moet worden, 

 wint, geloof ik, deze schildering aan eenheid, frischheid en innerlijk 

 leven, als zij aan een bepaald tijdstip is vast geknoopt. De voorlezin- 

 gen en de Kosmos hebben dus niets met elkander gemeen, dan eeni- 

 gerraate de opvolging der onderwerpen, die daarin worden be- 

 handeld." 



18* 



