HERDER. 293 



menschengeslachten , perste den gevoeligen knaap tranen van weemoed 

 uit de oogen. Muzijk en gezang , vooral het feestelijk koraalgezang en 

 de kerkmuzijk , beminde hij van zijne eerste kindschheid af aan. Voor- 

 treffelijk was het onderrigt in de godsdienst , dat hij genoot van den 

 eerwaardigen willamow. Een opstel , getiteld : der Rediier Gottes l 

 onder herder's schriftelijke nalatenschap gevonden, getuigde van den 

 levendigen indruk , dien deze achtingswaardige leeraar op herders 

 gemoed gemaakt had 



Geheel verschillend was de indi'uk , dien de predikant trescho op 

 den zestienjarigen jongeling , bij hem als bediende geplaatst, achterliet. 

 Dit tijdvak was naar alle waarschijnlijkheid het treurigst van zijn 

 jeugdig leven. Echter liet hij zich niet ontmoedigen en offerde menig 

 uur van den nacht op aan de bevrediging zijner weetgierigheid. Op 

 zekeren avond , dat herder met een brandend licht naar zijne slaap- 

 kamer gegaan was, vond trescho hem in diepen slaap verzonken. 

 Rondom hem lagen eene menigte , gedeeltelijk opengeslagen Grieksche 

 en Laiijnsche classici , ook Duitsche dichters , en in het midden stond 

 de brandende kaars. Den volgenden morgen vroeg trescho hem , 

 nadat hij hem zijne onvoorzigtigheid had onder 't oog gebragt , of hij 

 in staat was , die boeken met vrucht te lezen , en kreeg tot antwoord , 

 dat hij zijn best deed ze te verstaan. «Nu eerst bemerkte ik," zegt 

 TRESCHO, «dat ik geen schoolknaap, maar een man voor mij had." 

 Het blijkt echter niet, dat deze ontdekking een gunstigen invloed op 

 het lot van zijn dienaar gehad heeft. Eindelijk sloeg voor den jon- 

 geling het uur der verlossing. Herder geraakte in kennis met den 

 chirurgijn-majoor van een regement Russen , dat in Möhringen in gar- 

 nizoen lag, vergezelde dezen bij zijn vertrek naar Koningsbergen en 

 kwam alzoo in de gelegenheid om zijne studiën voort te zetten en te 

 voleindigen. Hier bestudeerde hij theologie, historie, letteren en 

 wijsbegeerte, en vertrok op tweeëntwintigjarigen leeftijd als predikant 

 naar Riga. Vier jaren had hij in Riga doorgebragt, toen hij het 

 voornemen opvatte , om eene buitenlandsche reis te ondernemen. Hij 

 volgde die roepstem , reisde naar Frankrijk , kwam later in aanraking 

 met het hof en hofleven en bragt een groot en laatste gedeelte zijner 

 levensjaren door in Weimar , het middenpuut der toenmalige cultuur 



19 * 



