294 HERDER, 



in Duitschland , deed van daar , even als goethe , eene reis naar 

 Italië, en overleed in 1808 op den ouderdom van 59 jaren, betreurd 

 door allen, die hem als mensch hadden gekend en lief gekregen. 



Na dit kort levensberigt als inleiding te hebben voorafgezonderT , 

 wenschte ik u herder voor te stellen niet als theoloog , noch als man van 

 wetenschap , maar als heraut en voorganger op den nieuwen studieweg. 



Gods openbaring in den mensch noemde ik het groot probleem der 

 moderne theologie. Laat ons nu zien , wat door uerder verrigt is, 

 om de oplossing van dat probleem voor te bereiden. 



Door voltaire's spot en roosseau's twijfel was het autoriteits- 

 geloof aan den Bijbel hevig geschokt geworden. Door kants kritiek 

 was de oude metaphysica weggeredeneerd. Eene sceptische wijsbe- 

 geerte had meer en meer zich van de publieke opinie meester ge- 

 maakt. Nu trad heruer op als verdediger der heilige oorkonden, 

 als leeraar der echte humaniteit, als verkondiger eener betere wijs- 

 begeerte des levens. Den Bijbel verklaarde hij als heilige poëzij en 

 historische traditie. De wijsbegeerte ontleende hij uit de kennis der 

 organische natuur van den mensch, het middenpuut der bezielde schep- 

 ping. Onder zijne eerste geschriften voor Bijbelverklaring moeten wij 

 zijne Aelteste Urkimde des Menschemjeschkchts en zijne prijsverhandeling over 

 den oorsprong der Taal vermelden. In beiden bespeuren wij herders 

 streven, om Bijbelstudie met natuurstudie te verbinden, en het systeem 

 te verwisselen met onderzoek en aanschouwelijke voorstelling der na- 

 tuur. Zoo zag hij in het scheppingsverhaal eene dichterlijke afbeelding 

 van den dageraad in het morgenland en hoorde in den oorsprong der 

 talen den weerklank der natuurgeluiden. Want, gelijk gevoelen gaat 

 voor denken , zoo is de mensch gevoelend wezen , alvorens denkend 

 wezen te zijn. Opmerkzaamheid geeft vervolgens de teekenen aan de 

 hand ter onderscheiding der voorwerpen en vormt de zinnelijke taal , 

 die , van lieverlede vergeestelijkt , in rede verandert. 



Bijbelkritiek is onmogelijk, zonder kennis van het Oosten. En reisde 

 weleer robert wood naar Griekenland, om homerus op de plaats 

 zelve , waar hij dichtte, te lezen, zoo zouden onze moderne critici 

 eene pelgrimsreize naar Palestina moeten ondernemen, om de heilige 

 Schriften der Joden met kennis van zaken te kunnen beoordeelen. 



