HERDER, 295 



Het grootsch plan van herders veelzijdige studie was, het leven 

 der menschen in al zijtie phasen na te gaan, de oorzaken der we- 

 reldgebeurtenissen op te sporen, den stillen gang der beschaving te 

 bespieden en in dat alles het verborgen Godsbestuur te ontdekken- 

 Zulk een plan uit te voeren, lag boven het bereik van menschelijke 

 krachten. Maar het denkbeeld er van te hebben opgevat en het reu- 

 zenwerk te hebben aangevangen , verstrekt herder tot onvergankelijke 

 eer. En bestaat de waardij van een boek minder in hetgeen het 

 geeft, dan in hetgeen het opwekt, dan zal een onpartijdig nageslacht 

 aan herders Ideën zur Fhihsnphk der Geschichie der Menschheit eene 

 eerste plaats toekennen onder de historisch-wijsgeerige schriften der 

 vorige eeuw, en het genie bewonderen van den man, die Godsopen- 

 baring in Bijbel, natuur en geschiedenis op de gelukkigste wijze wist 

 te vereenigen. 



Herder had Bijbel, natuur, geschiedenis bestudeerd niet als theo- 

 loog, niet als philosoof, niet als historicus, maar als mensch. Dit gaf 

 aan zijne schriften eene frischheid en oorspronkelijklieid, waardoor zij 

 zich onderscheiden van de werken der mannen van het vak , en zonder 

 kennis van den auteur niet gewaardeerd kunnen worden. Die dit 

 verlangt, moet dezen meer dan oppervlakkig kennen, moet zich in hem 

 verplaatsen, moet met hem gevoelen en denken ; want in die schriften 

 leeft en zweeft herders geest. 



Een auteur kan over zijne wetenschap schrijven , de uitkomsten 

 bekend maken van zijn onderzoek, of eene kritiek leveren van het 

 onderzoek van anderen, zonder dat zijne persoonlijkheid er in betrok- 

 ken is. Maar boeken schrijven als herder , zonder zich aan zijne 

 lezers mede te deelen, kan men niet. Nu zou men kunnen vragen : 

 of het niet beter , of het niet noodzakelijker ware , zich met zijn 

 onderwerp te vereenzelvigen , zich in de wetenschap te verliezen , zich 

 volkomen te objectiveren? Ik antwoord: dat zoodanig objectiveren 

 slechts voor hem mogelijk is, die de wetenschap in bezit heeft. Aan- 

 gezien nu zoodanig volkomen bezit der wetenschap alleen aan God 

 mag worden toegesclireven , zoo is het, om de menschelijke wetenschap 

 in haar geheelen omvang te leeren kennen, een noodzakelijk ver- 

 eischte te weten , hoe zich de voorwerpen van kennis in de verschil- 

 lende individuen hebben afgespiegeld. 



