296 HERDER. 



Doch er was in herder , als auteur beschouwd , eene bijzondere 

 gave , waarmede hij boven anderen bevoorregt was en die met zijne 

 individualiteit in de naauwste betrekking stond. Het was eene ze- 

 kere divinatie , eene ruimere opvatting , een dieper inzigt , een verder 

 vooruitzigt, dat men onder het ééne veelbeteekenende woord intuïtie 

 begrijpen kan : een vermogen , dat somtijds het wetenschappelijk on- 

 derzoek verdrong of belemmerde, doch het doorgaans voorbereidde, 

 bevorderde , verhelderde. Wij willen op dit merkwaardig vermogen , 

 aan weinigen geschonken , eenige oogenblikken onze aandacht vestigen. 

 Gevoel en verstand zijn in de zamenleving zeer ongelyk verdeeld 

 en geven aanleiding tot de meest verschillende zienswijze in opvatting 

 en beoordeeling van menschen en zaken. Hoe meer onevenredigheid 

 tussehen beiden , hoe minder evenwigt in den gevoelenden of denken- 

 den menseh, hoe meer eenzijdigheid, hoe meer gebrek aan overeen- 

 stemming in het leven. By de opvoeding worden zelden het gevoels- 

 leven en verstandsleven gelijkelijk ontwikkeld. Dit geluk viel aan 

 HERDER ten deel , die , in het aartsvaderlijk gezin opgegroeid , den 

 rijken zegen van het familieleven genoot , doch tevens onder ontbering 

 en strenge schooltucht en dienstbaarheid tot zelfstandigheid en vrijheid 

 gevormd wierd. Als kind met den Bijbel vertrouwelijk bekend , was 

 zijn kinderleven een geloofsleven , gelijk aan dat der patriarchen , en 

 waren hem de oude oorkonden heilig. Het is aan dergelyke naturen 

 eigen , de eenheid van hun gevoelen en denken en zijn te zoeken en 

 te vinden in God, wien zij boven en in en om zich zien. Aldus 

 wordt hun gevoelen en denken en zijn en leven godsdienst, en heeft 

 de twist over gelooven en weten voor hen geene beteekenis. Als zóó 

 de godsdienst met hun wezen versmolten is , dan wordt de natuur , de 

 geschiedenis, het leven, hun Bijbel, Gods heilig hieroglyphenschrift , 

 dat zij gedurig beter leeren lezen en duidelijker leeren verstaan; en 

 hunne gedachtenwereld , waarin zij leven, is met de wereld der ver- 

 schijnselen één harmonisch geheeL 



Het is eene juiste opmerking van hen , aan wie wij herders bio- 

 graphie verschuldigd zijn , dat hij , dichtkunst en wijsbegeerte verbin- 

 dende , minder dichter was dan gedicht , minder wijsgeer dan wijsgeerte. 

 Dit gaf aan veel wat hij schreef een schijn van onbepaaldheid , ondui- 



