838 DE TWEE GEWIGTIGSTE NEDEKLAND3CHE 



doorsnuffelde allerlei geschriften , doorreisde een groot deel van Europa , 

 onderhield eene zeer uitgebreide briefwisseling met alle toen levende 

 geleerden, die eenige aanspraak op natuui'kennis maakten, en zoo 

 verzamelde hij , zonder daarbij eenige kritiek aan te wenden , een 

 groot aantal van i-ecepten of voorschriften, die hij uitgaf in een boek, 

 getiteld: Magia natuvnlis (Natuurlijke Tooverkunst), en waarin het 

 thans moeijelijk is te onderscheiden wat aan porta zelven toekomt en 

 wat door hem aan anderen ontleend is. Zelden heeft een boek grooter 

 debiet gehad dan dit. Zoowel van de eerste uitgave in vier, als van 

 de latere in twintig boeken bestaan een zeer groot aantal drukken en 

 bovendien overzettingen in schier alle Europesche talen en zelfs in 

 het Arabisch. En geen wonder! Elk was verlangend daaruit te lee- 

 ren , hoe men den steen der wijzen en het levenselixir maken of 

 onedele metalen in goud veranderen kon , en vele andere verborgen 

 kunsten meer. Echter moet men erkennen , dat te midden van het kaf 

 ook niet weinige goede korrels voorkomen. Inzonderheid geldt dit van 

 de uitgave in twintig boeken, waarmede wij hier alleen te doen heb- 

 ben, en waarvan de eerste druk in 1589 te Napels verscheen. In 

 het 17de boek, hoofdstuk 10, spreekt de schrijver eerst over de wijze 

 om met eene lens verwijderde voorwerpen als nabij te zien. «Dit kan 

 geschieden," zegt hij, «door u achter eene lens te plaatsen, want alle 

 «verwijderde voorwerpen zullen dan grooter en gevoigelijk meer nabij 

 «schijnen; zoo kan men zelfs op eenen afstand van twintig schreden 

 «eenen brief lezen, vooral als de lens schuins gehouden wordt, waar- 

 ndoor de letters zich nog grooter vertoonen." Hiermede wordt blijk- 

 baar alleen bedoeld, dat men voorw ex-pen , die men niet meer met het 

 bloote oog herkennen kan , nog zal kunnen zien , wanneer eene lens 

 (ligt daarvoor geplaatst is, waardoor zij, ook op eenigen afstand, 

 vergroot en dus gemakkelijker zigtbaar worden. Poch nu gaat de 

 schrijver voort en zegt: «Indien men het verstond de lenzen te ver- 

 «menigvuldigen, dan aarzel ik niet te gelooven, dat men op hoi\derd 

 «schreden afstands de kleinste letter zoude ondea-scheiden , in dier 

 «voege , dat van de eene lens aan de andere de letters grooter zouden 



«worden overgegeven Hij, die dit op de regie wijze wist in te 



\)rigt€n, zoude geen gering geheim ontdekt hebben." Vervolgens doet hij 



