WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 57 



door TfflLORlER ontdekt waren , heeft men voorgeslagen en zonder twijfel hier 

 en daar ook beproefd om de hooge spanning der dampen van dit vaste ligchaam 

 of van die vloeistof tot het voortbrengen van beweegkracht aan te wenden. 

 Geen van die voorslagen heeft tot eenige praktische uitkomst geleid. Daardoor 

 niet afgeschrikt heeft Prof. emsmann te Stettin voor eenige maanden in POG- 

 GENDORFF's An7ialen op nieuw voorgeslagen , vast koolzuur daartoe te bezigen. 

 Daar dit denkbeeld, zooals hij zich uitdrukt, nog al ingang schijnt te hebben 

 gevonden , ontwikkelt hij het nader in een der laatste nommers van DINGLER'S 

 Polytechnisch Journal. 



T) Vast koolzuur ," zegt hij , j> komt voor in den vorm van sneeuw of ook in 

 kristalheldere stukken , zoo doorschijnend , dat zij naauwelijks te onderschei- 

 den zijn van het glas, waarin zij bevat zijn. Het merkwaardigste is, dat deze 

 stof, als zij niet in genoegzaam stevige en gesloten vaten wordt bewaard, 

 zich in damp verandert , en dit niel plotseling en met hare geheele massa , 

 zooals aangestoken buskruid, maar langzaam en aanhoudend, ongeveer zooals 

 ijs ook slechts langzamerhand tot water wordt. Die damp heeft eene met de 

 temperatuur toenemende spanning, die volgens FARADAY bij — [A' R. ongeveer 

 25 , bij — 7° R. omstreeks 29 en bij 0° ruim 38 dampkringen bedraagt. Op deze 

 groote uitzeltingskracht bij langzame verdamping is mijn denkbeeld gegrond 

 om van de hier ontwikkelde kracht als beweegkracht gebruik te maken. Ik 

 neem daarbij in aanmerking , dat in het algemeen van twee migelijke krachten de- 

 zelfde werking kan verkregen worden , wanneer men ze laat werken op vlakken , 

 die met hare grootten omgekeerd evenredig zijn; gelijk men van een laagdruk- 

 king-stoomwerktujg dezelfde werking als van een hoogdrukking-werktuig kan 

 verkrijgen, wanneer de stoomzuiger in het eerste maar zooveel malen grooter 

 is ais de spanning minder bedraagt." 



Tot zoover Prof. emsmann, die, zooals uit het bovenaangevoerde en vooral 

 uit het door ons cursyf gedrukte blijkt , van de eerste beginselen der werk- 

 tuigkunde geene zeer heldere begrippen heeft. De inrigting , die hem tot het 

 voortbrengen der beweegkracht zal moeten dienen , mag zeker wel eenvoudig 

 worden genoemd. Zij berust op het bekende reactie-beginsel : een val met 

 eenige vloeistof gevuld , die door haar gewigt of door hare spankracht uit eene 

 zijdelings aangebragte opening stroomt, zal zich door het onopgewogen over- 

 schot van drukking tegen den over die opening gelegen binnenwand in eene 

 aan die der uitstrooming juist tegenovergestelde rigting bewegen. Zoo stijgen 

 de vuurpijlen op, zoo draaijen ile Heronsche aeolipila en het waterrad van 

 SEGNER ; zoo moet ook de Emsmannsche koolzuurlocomotief zich bewegen met 

 de wagens , die er aan verbonden zijn. Zij bestaat slechts uit een genoegzaam 

 slerkwandig vat van gesmeed ijzer op vier wielen geplaatst. Aan de achter- 



