WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 83 



zich altijd overtuigen , of de indringing op vroegere metalen veranderd is. 

 Ten behoeve van hel onderzoek omtrent de hardheid van metalen heb ik aan 

 's Rijks gieterij van bronzen geschut zulk een proefhamer laten vervaardigen, 

 en later daarvan voor eigen gebruik eene zoo naauwkeurig n)ogelijke copie la- 

 ten maken. De beitels hebben niettegenstaande een veelvuldig gebruik weinig 

 of niets geleden ; zij geven nog steeds dezelfde indringing als bij de eerste 

 proeven , en ook de aanwijzingen van beide leveren onderling geen merkbaar 

 verschil op. 



De plaats, waarop de proefhamer valt, moet zuiver en vlak zijn; de lengte 

 der ontstane snede wordt zorgvuldig met een passer opgemeten. Het stuk 

 n)etaal, dat men beproeft, moet onbewegelijk en op een niet veerkrachtig, noch 

 sterk dreunend ligchaam rusten; ook de voetplaat van den hamer moet stevig, 

 des noods door een hel[ier worden vastgedrukt. Het zoude zeker verkieslijk 

 zyii , zoo de beitel juist onder het middelpunt van botsing ware geplaatst, daar 

 de lerugwcrking op de spil dan zoude vermeden worden ; doch de kop van den 

 hamer zou dan ver voorbij den beitel moeten red<en, en door den cigenaardi- 

 gen voim der kanons niet meer op sommige vlakke plaatsen zijn Ie ge- 

 bruiken. 



Zie hier de voornaamste opgaven omtrent den door mij gebezigdcn proef- 

 liainer. 



Gewigt van den hamer (zonder plaat , spil enz.) . . . 1,412 kilogr. 



ïkuk van het mes bij horizontalen stand van den hamer 1 ,059 » 



Horizontale afstand van het mes tot de spil .... 0,277 El. 



idem van hel zwaartepunt tol de spil 0,1995 » 



Verticale hoogte , waartoe de onderkant van het mes 

 kan opgeligt worden boven de plaat 0,2775 » 



De straal r van het mes 0,0155 » 



Omtrent de verkregene en hieronder volgende uitkomsten zij nog aange- 

 merkt, dat de proeven genomen werden op staafjes brons, die met de meeste 

 zorg gegoten waren en welker zamenstelling door naauwkeurige analyse bekend 

 was. Deze staafjes hadden 3,5 duim op 5 dm. doorsnede , en 2,7 dm. lengte , 

 enkelen hadden eene geringere lengte. De proeven geschiedden bij 15" C. 

 en daarna op de staven onmiddellijk uit kokend water genomen, alzoo naar 

 schatting op ongeveer 85^ G. 



