— 66 — 



eenmaal die orde erkend en in bekende grootheden uitgedrukt, dan 

 kan men de volgende verschijnselen aan dien gevonden regel toetsen 

 en zelfs toekomende voorspellen. Indien aldus de volgende ver- 

 schijnselen naar dienzelfden regel plaats hebben , dan wordt deze eene 

 wet genoemd. Men heeft, na eeuwen van ongeloofelijke inspanning, 

 aldus de wetten ontdekt, die de hemelligcharaen in hunnen loop 

 volffen niet alleen , maar zelfs de oorzaak daarvan erkend in de alge- 

 meene eigenschappen der stof. De zekerheid, die wij hebben aan- 

 gaande den loop der hemelligchamen , is zoo groot, dat men met 

 vertrouwen de verschijnselen jaren te voren bepaalt, en niemand 

 twijfelt er thans meer aan, of eene aangekondigde zons- of maans- 

 verduistering wel op den bepaalden tijd zal plaats vinden. 



Letten wij nu op hetgeen wij op aarde zien gebeuren , dan merken 

 wij eene geregelde afwisseling der jaargetijden op; de lente volgt op 

 den winter, de herfst op den zomer, en niemand twijfelt er aan, of 

 elk jaar ons wel een zomer zal opleveren. Ieder, die met de beweging 

 der aarde rondom de zon en met hare dagelijksche aswenteling ge- 

 noegzaam bekend is, ziet in, dat de opvolging der jaargetijden een 

 oioodzakelijk gevolg is van die bewegingen der aarde. Of echter eenig 

 aanstaand jaargetijde zich door eene bijzondere hitte of koude zal 

 onderscheiden, is nog nooit op genoegzaam wetenschappelijke gron- 

 den voorspeld. Wij zien hier dus wel den hoofdregel, en nemen 

 tevens de afwijkingen daarvan waar, doch de oorzaken dezer af- 

 wijkingen hebben wij nog even zoo min doorgrond als de wet, die 

 zij volgen moeten. Hebben wij daarom het regt, om het bestaan van 

 zoodanige wet te ontkennen en de natuur van wanorde te verdenken? 

 Geenszins! Erkennen wij liever onze onkunde, en zij ons het be- 

 wustzijn daarvan eenen spoorslag tot verder onderzoek. 



Maar , denkt welligt eenig lezer , zou het voor den mensch mogelijk 

 zijn, om de wetten te ontdekken, waarnaar de verschijnselen des 

 dampkrings plaats hebben? Liggen deze, die zoo ingewikkeld schij- 

 nen, niet verre boven het bereik van den menschelijken geest? Gaarne 

 geven wij toe, dat er hier nog veel onbekend is; maar wij hebben in de 

 sterrekunde en in vele andere takken der natuurkundige wetenschappen 

 te schoone voorbeelden van hetgeen de mensch vermag , indien hij 



