— 191 — 



veel die bedraagt. Zij is het eerst in toepassing gebragt door den 

 Engelschen sterrekundige maskelyne, die daaromtrent proeven 

 deed in de nabijheid van den bergketen Shehallien in Schotland, 

 een gebergte , dat zich van het westen naar het oosten uitbreidt , 

 zoo dat hij, om de afwijking waar te nemen, zijne toestellen ten 

 noorden en ten zuiden moest opstellen. 



Nadat door zoodanige proeven de schuinsche rigting van het 

 schietlood bewezen is , moet verder onderzocht worden , waardoor 

 die is voortgebragt. Uit de bovengenoemde grondwetten volgt, 

 dat alle enkele deelen , waaruit de berg bestaat , daartoe mede- 

 werken ; maar daar toch de bol van het schietlood niet aan de 

 werking van elk deeltje in het bijzonder kan voldoen, zoo zal er 

 een punt in den berg bestaan, dat als de plaatsvervanger van alle 

 overige kan gelden , en in welks rigting de bol zich dan moet be- 

 wegen. Dit punt is het middelpunt, of beter, het zwaartepunt van 

 den geheelen berg. Wanneer men dan door naauwkeurige opme- 

 tingen van den berg deszelfs inhoud heeft bepaald, dan zal men, 

 onder inachtneming van den aard en het soortelijke gewigt der 

 rotssoorten, waaruit de berg is zamengesteld, eensdeels dit zwaarte- 

 punt en anderdeels ook het eigenlijke gewigt in willekeurige een- 

 heden, b. V. Nederlandsche ponden, kunnen uitdrukken. Door deze, 

 wel is waar vrij omslagtige en moeijelijke bepalingen, leert men 

 dus de hoegrootheid kennen zoowel van den afstand van het aan- 

 trekkende zwaartepunt tot aan het schietlood, als van het gewigt 

 van het aantrekkende ligchaam of den berg, welke beide gegevens 

 noodig zijn ter bepaling van de hoegrootheid der aantrekkings- 

 kracht, die de berg uitoefent. 



^- Maar daarenboven is nog iets te bepalen, 

 en dit is ook het laatste. Hangt het schiet- 

 lood in het punt cl fig. 3 , en is het alleen 

 onderworpen aan de zwaartekracht der aarde , 

 dan zoude het de loodregte rigting ^^ aan- 

 nemen. Bezat de aarde geene aantrekkings- 

 ^ kracht, en was de bol van het werktuig 



slechts onderhevig aan de aantrekking des 



cl, o 



