— 278 — 



besloten ruimten noemt men de leer der ventilatie, welke gegrond 

 is op de aerostatica en aërodynamica of de leer van evenwigt en 

 beweging der lucht- en gassoorten , en tevens op de leer der warmte. 

 Daar nu de leer der luchtverversching in de gezondheidsleer {hygiëne) 

 eene eerste en gewigtige plaats bekleedt, zoo moeten wij het be- 

 treuren, dat die leer in het algemeen zoo weinig beoefend wordt, 

 en dat te dien opzigte zoo weinig of bijna niet gezorgd wordt, dat 

 ieder en vooral weer de mindere klasse voortdurend dit hoofdvoedsel 

 zuiver en in ruime mate kan genieten. Of zeg ik te veel, wanneer 

 ik beweer dat bij ons bijna geene zorg gedragen wordt, dat ieder 

 ruimschoots versche lucht kan inademen? treedt dan eens met mij 

 de enge straten en stegen binnen, die vooral in de groote steden 

 de woonplaatsen zijn van onze min gegoede natuurgenooten ; die 

 enge stegen, zoodanig ingesloten tusschen hooge huizen, dat een 

 sterke wind naauwelijks in staat is de lucht weg te vegen, die 

 aanhoudend bedorven wordt door de op den bodem rottende zelf- 

 standigheden , door de stinkende gooten en rioelen, en door de, 

 ik durf zeggen, vergiftige lucht, die uit de woningen uitgestort 

 wordt, terwijl eindelijk natte goederen, die op de stegen dwars 

 kruisende stokken uit de vensterramen wórden uitgestoken , niet 

 alleen de lucht verder bederven , maar de toetreding van versche lucht 

 schier afsnijden. Treedt eindelijk met mij de woningen zelve binnen ; 

 welk een schouwspel treft ons oog ! Een , soms wel meerdere talrijke 

 gezinnen (waaronder dikwijls zieken, en niet zeiden ook lijken, die, 

 doordien bij ons geene lijkhuizen bestaan , drie en meer dagen be- 

 waard moeten worden) bewonen eene kleine lage kamer, om hier 

 niet te spreken van die massa menschen , die onder den grond in 

 natte kelders hun leven moeten doorbrengen; in dat eene vertrek 

 wonen en slapen allen ; maar daarenboven in datzelfde vertrek staat 

 de pot met smeulende turven tot bereiding der spijzen, zijn gloeijen- 

 de kolen in de stoven, hangen morsige, vaak den ganschen dag 

 doorweekte kleêren ; terwijl menigmaal eene opening ontbreekt om 

 eenige luchtververschinij aan te brens^en : de arme bewoners tocli 



O DO 



sluiten, in hunne onkunde, vensters en deuren zoo goed mogelijk, 

 toe, om gedurende den winter zich tegen de felle koude te be- 



