— 368 — 



bereikt; deze laatste namelijk bezitten een slagaderlijk en een ader- 

 lijk hart, waarvan het eene den grooten bloedsomloop door het 

 geheele ligchaam , het andere den kleinen door de ademhalingswerk- 

 tuigen bestuurt. 



Aan den vochtsomloop sluit zich ten naauwste de ademhaling 

 aan, door welke het aderlijk, van de verschillende deelen terugge- 

 keerde bloed wederom in slagaderlijk veranderd wordt. Wij vinden 

 hier alweder bij die dieren, die op den laagsten trap van bewerk- 

 tuiging staan, en over de geheele oppervlakte des ligchaams adem- 

 halen, deze verrigting met die der spijsvertering en voeding als 

 versmolten en door dezelfde organen verrigt. Bij een aantal hoogere 

 dieren, Stekelhuiden, Trilwormen , enz. bestaat echter bovendien 

 een aderahalingstoestel in den vorm van kanalen, welke water op- 

 nemen. Bij vele Eingwormen treffen wij uitwendige blad- of pluim- 

 vormige werktuigen , of inwendige, door kleine openingen toegang 

 tot de lucht verleenende blaasjes aan, die misschien adem- 

 halings-organen zijn; in dat geval is dus hier de ademhaling 

 eene op zich zelf staande, door afzonderlijke organen uitgeoefende 

 verrigting. Bij de Insekten en vele Spinnen zijn die ademhalings- 

 werktuigen zeer ontwikkeld: aan elke zijde des ligchaams vindt 

 men smalle op knoopsgaten gelijkenden openingen (stigmata); elk 

 stigma voert in eene kleine holte, waaruit eene luchtbuis {trachea) 

 ontspringt, die zich met de uit de overige luchtgaten ontspringende 

 buizen tot een luchtvatenstelsel vereenigt, dat zijne takken door het 

 geheele ligchaam verspreidt, zoodat hier de van de ademhaling 

 afhankelijke verandering der vochten door het gansche ligchaam plaats 

 heeft. Bij de eigenlijke Spinnen en de Scorpioenen is de ademhaling 

 meer gelocaliseerd , te weten in zakvormige, in den buik gelegene 

 longen ; bij de Schaaldiereii daarentegen geschiedt zij meestal door op 

 zeer onderscheidene wijzen geplaatste kieuwen. — Ik ga een aantal 

 wijzigingen dier organen met stilzwijgen voorbij , om dadelijk te 

 komen op de Gewervelde dieren, onder welke bij de Visschen nog 

 geene volkomene afscheiding tusschen de spijsverterings- en adem- 

 halingswerktuigen bestaat, daar bij hen de lucht door dezelfde ope- 

 ning binnen de kieuwen treedt , door welke het voedsel in den slok- 



