— 371 — 



inrigting eu hunne meerdere beweegbaarheid , tot werktuigen van 

 den tastzin worden verheven. Deze organen zijn velerlei : bij de 

 lagere dieren zijn het b. v. de voelarmen en voelhorens ; bij som- 

 mige gewervelde dieren zetelt de tastzin vooral in de lippen, bij 

 anderen in de uiteinden der ledematen , zoo als bij den mensch , bij wien 

 die zin in de toppen der vingers tot de hoogste volkomenheid gebragtis. 

 Wat nu het zenuwstelsel aangaat, aan hetwelk bij de hoogere 

 dieren én gevoel én beweging ondergeschikt zijn , zoo vinden wij 

 daarvan bij de laagste dieren geene sporen. Deze vallen ons echter 

 reeds bij eenige, nog zeer laag staande dieren, b. v. sommige Ste- 

 kelhuiden , vrij duidelijk in het oog. Eerst ontmoeten wij echter 

 enkel zenuwdraden , maar geen spoor van eenig centraaldeel ; weldra 

 voegen zich, bij die zenuwdraden, zenuwknoopen , die als zoovele 

 centraaldeelen te beschouwen zijn. Bij de Insekten vinden wij zelfs, 

 dat eene der zenuwknoopen, door hare ligging boven den slokdarm, 

 terwijl de overige in eene rij aan de buikzijde des ligchaams lig- 

 gen, en door hare zamenstelling uit twee bolle zijdelingsche 

 deelen eenige overeenkomst met de hersenen der hoogere dieren ver- 

 toont. Ook bezitten de Insekten , alsmede de Schaaldieren , nog 

 een afzonderlijk zenuwstelsel , dat voor het organisch leven bestemd 

 schijnt. Zoo verdeelt zich, wanneer men hooger klimt, de arbeid 

 al meer en meer; de zenuwen voor het organisch leven blijven ge- 

 scheiden van die voor het dierlijke; voor gevoel en beweging wor- 

 den afzonderlijke zenuwen bestemd; de centraalorganen van het 

 dierlijke zenuwleven scheiden zich scherper af, localiseren zich in 

 de hersenen en het ruggemerg, en die centraalorganen zelve, vooral de 

 eerste , worden wederom in onderscheidene gedeelten gescheiden , welke 

 aan onderscheidene hersenverrigtingen tot werktuigen dienen. Ja, zoo 

 er een grond van waarheid bestaat voor de schedelleer of phrenologie, 

 dan zoude er bij de hoogere dieren voor elke uiting der verstandelijke 

 vermogens, voor elke neiging van den geest een afzonderlijk orgaan 

 bestaan , en de verdeeling van den arbeid dus hier tot haren hoog- 

 sten trap gestegen zijn. Hoe dit zijn moge, dit valt niet te 

 betwijfelen , dat bij de dieren de vooruitgaande ontwikkeling der herse- 

 nen over 't algemeen gelijken tred houdt met die van het zieleleven. 



