— 72 — 



van worden de werkzaamheden in het maatschappelijk leven niet 

 meer volkomen naar de zon geregeld, maar dit is geen belangrijk 

 ongerief, daar het verschil tusschen den middelbaren en den waren 

 tijd nimmer meer dan 17 minuten kan bedragen, en telkens, in 

 het tijdsbestek van een jaar, zich zelf moet verefienen. ') 



Uit het bovengemelde is ligtelijk af te leiden, dat ook het vol- 

 komenste uurwerk den tijd, dien men begeert te kennen, niet kan 

 aanwijzen, ten zij bij zijn gebruik twee voorwaarden worden in acht 

 genomen. In de eerste plaats moeten de wijzers van het uurwerk 

 hunne wentelingen om het middelpunt van de wijzerplaat, volko- 

 men in het tijdvak, dat men als eenheid voor het meten van den 

 tijd heeft aangenomen, of wel in een bepaald evenmatig deel van 

 dat tijdvak, volbrengen. Wil men het uurwerk den sterretijd doen 

 aanwijzen, zoo moeten zijne wijzers in juist een' sterredag een 

 sterre-uur, of eene sterre-minuut worden rondbewogen, en aan eene 

 soortgelijke voorwaarde moet ook een uurwerk, dat den middelba- 

 ren zonnetijd zal aanwijzen, voldoen. Ten tweede moet het begin 

 van den dag, of wel een bepaald uur van den dag, juist op het 

 oogenblik wanneer het plaats heeft, door het uurwerk worden aan- 

 gewezen. Is dit voor één tijdstip het geval, dan zal het, indien 

 aan de eerstgenoemde voorwaarde is voldaan, ook voor alle an- 

 dere tijdstippen het geval zijn, en het uurwerk zal bestendig den 

 juisten tijd aanwijzen. Ook het volkomenste uurwerk zoude alzoo 

 in tweederlei opzigt, naar de verschijnselen des hemels, onderzocht 

 en gesteld moeten worden, om met juistheid den tijd te doen ken- 

 nen; maar al ware een uurwerk in zich zelf volkomen, zoo zoude 

 het ons nog onmogelijk wezen, om zijne wijzers volmaakt in een 

 bepaald tijdvak hunne wentelingen te doen volbrengen, en zoo het 



1) Over tijdsbepaling zullende spreken, meende ik Let voorgaande ter herinnering te 

 moeten aanvoeren. Over de verschillende wijzen om den tijd te tellen , heb ik met de 

 noodige uitvoerigheid gehandeld in mijn werk: de Sterrenhemel, tweede deel, tweede 

 druk, bladz. 90 en vervolg. Ik ga hier het verschil in de uren van den dag, die aan 

 plaatsen onder verschillende Meridianen, op hetzelfde oogenblik, geteld worden, met 

 stilzwijgen voorbij. 



