— 78 — 



eenmaal met volkomene juistheid het uur van den dag aanwees, 

 zoude het toch weldra, in meerdere of mindere mate, daarvan 

 zijn afgeweken. Nu is geen uurwerk in zich zelf volkomen. De 

 tijdvakken, waarin zijne wijzers hunne wentelingen volbrengen, zijn 

 altijd in meerdere of mindere mate veranderlijk, en zonder bepaalde 

 onderzoekingen zal geen uurwerk ons met de gewenschte juistheid 

 den tijd doen kennen. Die onderzoekingen moeten in de eerste 

 plaats den stand, en in de tweede plaats den gang van het uur- 

 werk betrefien. Door den stand van het uurwerk verstaat men 

 zijne aanwijzing op een bepaald uur van den dag, en door zijne 

 fout het verschil tusschen zijne aanwijzing op een bepaald oogen- 

 blik, en den tijd dien het, op dat oogenblik, moest aanwijzen. 

 Door den gang van een uurwerk verstaat men het verschil tusschen 

 een bepaald tijdvak, bij voorkeur van eenen dag, en het tijdsver- 

 loop, dat gedurende dat tijdvak, door het uurwerk wordt aange- 

 wezen. Het is klaar, dat wanneer men den stand van een uurwerk 

 op twee verschillende tijdstippen met juistheid heeft bepaald , daar- 

 uit de gang van het uurwerk, in het tijdsverloop tusschen die be- 

 palingen, kan worden afgeleid. Waren de waarnemingen zoo wel 

 als het uurwerk volmaakt, zoo zoude men de fout van het uur- 

 werk slechts op twee verschillende tijdstippen behoeven te bepalen, 

 om op elk willekeurig oogenblik, uit de aanwijzing van het uur- 

 werk, den tijd met juistheid te kunnen afleiden. Wegens de on- 

 vermijdelijke fouten der waarnemingen en veel meer wegens de 

 veranderlijkheid van den gang des uurwerks, moet men echter de 

 bepaling van zijne fout dikwijls herhalen, en naar aanleiding daar- 

 van de genoemde veranderlijkheid in rekening brengen. 



De bepaling van de fout eens uurwerks op een bepaald tijdstip, 

 noemt men in het algemeen tijdsbepaling, en deze moet, zoo wel 

 in het dagelijksch leven als in de sterrekunde, bij herhaling wor- 

 den volbragt, zoo men den tijd met de noodige juistheid kennen 

 wil. Die noodige juistheid is echter in de sterrekunde geheel an- 

 ders dan in het maatschappelijk leven, en daarom behoeft men in 

 het een de hulpmiddelen niet, die in de andere onmisbaar zijn. Ster- 

 rekundige bepalingen zijn nimmer naauwkeurig genoeg, en hoezeer 



