— 80 — 



gen, dat zich, even als het vorige, door den boekhandel laat ont- 

 bieden. Het wordt in een kistje en met een boekje uitgegeven, 

 dat de noodige teregtwij zingen en tafels bevat, en ten titel voert: 

 Belehrung ilher die Amvendung des Sextanten zur Siellung der TJhr 

 nach der Sonne, von PolytechniJcer brandegger in Ellwangen. 

 Vierte Auflage. Brandegger's BucJihandlung in Ellwangen, 1853. 

 Dit werktuigje komt, met al zijn toebehooren, hier te lande op 

 zes guldens te staan. Ik geloof dat men met de genoemde werk- 

 tuigjes omtrent denzelfden graad van naauwkeurigheid kan berei- 

 keir, maar dat die, in het algemeen, vrij wat minder hoog is, dan 

 men uit de verklaring van hunne vervaardigers zoude afleiden. Al- 

 leen door een gunstig toeval zal men, met die werktuigjes, den 

 tijd op ééne minuut na met juistheid bepalen. Zelfs de fouten der 

 tafels, die hen vergezellen, zijn soms veel grooter en vooral in 

 den winter, als de omstandigheden voor de tijdsbepaling door de 

 hoogten der zon zeer ongunstig zijn , zoude ik hen geene zekerheid 

 binnen vijf of zes minuten durven toekennen, ten zij men, om de 

 naauwkeurigheid te vergrooten , tot de tafelen van Bertelsmann 

 zijne toevlugt mogt nemen. 



In het verledene jaar kwamen twee nieuwe hulpmiddelen voor 

 de tijdsbepaling in het dagelijksch leven ter mijner kennis, die 

 mijne aandacht tot zich hadden getrokken, door den openlijken 

 lof, welken de beroemde sterrekundigen encke en gaixe hen hadden 

 waardig gekeurd. Het een was van seiler te Eröbel bij Gross- 

 Glogau, het ander van eble te Ellwangen. Beide waren bestemd 

 voor de tijdsbepaling uit zonshoogten, maar zeer aanmerkelijk van 

 alle vroegere hulpmiddelen van dien aard onderscheiden. Zij zijn 

 wel slechts houten toestellen, maar van veel grootere afmetingen 

 en veel zorgvuldiger bearbeiding dan de vroegere, zoodat zij reeds 

 daardoor eene veel hoogere naauwkeurigheid moesten verkenen. 

 Het merkwaardigste van beide toestellen bestaat echter daarin , dat 

 bij hun gebruik de berekening van den waren tijd uit de hoogte 

 der zon, het groote struikelblok, geheel wordt ontgaan. Bij het 

 werktuig van seiler stelt men eenvoudiglijk twee wijzers op een 

 bepaald getal en dan wordt, terwijl men de hoogte van de zon 



