— 89 — . 



men {Radms 13 par. zoll); bij de tweede grootte van 28 Va Ned, 

 duimen {Radius 10% par. zoll); bij de derde grootte van 23 Ned. 

 duimen {Radius Sy^ par. zoll). De bovengemelde prijs is die der 

 eerste grootte van het werktuig. De tweede grootte is omtrent 

 éénen, de derde grootte omtrent twee guldens goedkooper. Aan 

 werktuigen van de tweede en derde grootte wordt het hemelplein 

 niet toegevoegd. Ik zoude iedereen, die het werktuig van eble 

 wenscht te bezitten , den raad geven om over een paar guldens heen 

 te stappen en het in zijne grootste afmetingen te ontbieden. 



Men zal verlangen, door de mededeeling van eenige waarnemin- 

 gen, met de werktuigen van seiler en eble volbragt, in staat gesteld 

 te worden den graad van naauwkeurigheid te beoordeelen voor welken 

 zij vatbaar zijn. Alvorens tot die mededeeling overtegaan , moet ik 

 mij echter nog een paar opmerkingen veroorlooven. Ik heb het 

 werktuig van seiler zeer beschadigd ontvangen, hoezeer het in 

 eene kist was ingepakt, en ofschoon ik het zoo goed doenlijk heb 

 hersteld, vrees ik toch dat het door die beschadiging iets van zijne 

 naauwkeurigheid verloren zal hebben. Mijne waarnemingen met dat 

 werktuig zijn alle met eenige overhaasting en onder vrij ongunstige 

 of hoogst ongunstige omstandigheden volbragt. De uurlijnen op 

 den beweegbaren strook gelden alleen voor volle vijftallen van minuten 

 en de onderdeden van elk vijftal minuten kunnen alleen door schatting 

 worden bepaald. Waar de ruimte, die zulk een vijftal minuten 

 voorstelt het grootst is, bedraagt zij geene volle 5 Ned. strepen. 

 Zij wordt kleiner naarmate het uur dat men bepaalt digter bij den 

 middag valt, en twee uren voor en na den middag bedraagt zij 

 naauwelijks 2 Ned. strepen. Hieruit blijkt, dat de minste fout in 

 de bearbeiding van het werktuig, het minste ongelijkmatig rekken 

 van het papier bij het opplakken en de minste onoplettendheid in 

 het stellen en aflezen van het werktuig ligtelijk eene fout van eene 

 minuut kan veroorzaken , en dat zelfs een werktuig van zoo groote 

 afmetingen, als zijne hoofdbestanddeelen hout en papier zijn, niet 

 bestemd kan wezen om den tijd op eenige secunden na te bepalen. 

 Ik heb echter bij mijne waarnemingen, zoo goed doenlijk, secunden 

 in acht genomen. Ik bediende mij van eenen tijdmeter, wiens ver- 



