. — 90 — 



schil met den middelbaren tijd,d. i. wiens fout, naauwkeurig bekend 

 was en bepaalde deze fout met het werktuig van seiler, telkens 

 vijf malen achter elkander. Uit die vijf uitkomsten nam ik het 

 midden, door hare som door haar aantal te deelen, ten einde eene 

 uitkomst te verkrijgen, die juister moest zijn dan elke op zich zelve 

 staande bepaling. Het bleek echter dat de standvastige fouten der 

 waarnemingen grooter waren dan de toevallige, en dat eene kleine 

 buiging van den houten wijzer en eene kleine misplaatsing van het 

 oog, waarmede men de aanwijzing van het paardenhaar afleest, eene 

 grootere fout te weeg brengt dan die men wegens de bearbeiding van 

 het werktuig te vreezen heeft. Met de volgende fouten der tijdsbepaling 

 bedoel ik de verschillen , tusschen de wezenlijke fouten van den tijd- 

 meter en die welke door het werktuig van seii-er gevonden werden. 



Fout der tijdsbepaling met het 

 werktuig van seiler. 



1854, 1 April, 's morg. te 10 u. 6 m 1 m. 39 sec. 



4 . -' V 9 .. 33 - 1 " 35 ■' 



9 •' 'snam. - 5 ■ 49 ■- O « 12 - 



9 •' " " 5 ' 55 .- O " O - 



.- 13 " ■' -. 6 " 22 ■■ O " 1 - 



" 30 Octob. ■■ " 3 " 34 " 1 " 39 ■- 



- 11 Decemb. - ■■ 3 .- 22 ■ 2 - 29 ■> 



.. 13 » 's morg. - 9 .. 23 - O - 44 » 



. 13 - " .' 9 • 46 -. O . 34 .- 



15 » - •' 9 " 14 ' O » 3 - 



De tijdsbepaling van den Uden December, die 2y2 minuten van 

 de waarheid afweek, is volbragt, terwijl de hoogte van de zon 

 naauwelijks twee graden bedroeg en het beeldje ter naauwernood 

 zigtbaar was. Schijnt het, naar de bovenstaande opgaven, dat 

 SEILER de naauwkeurigheid van zijn werktuig wat te hoog heeft 

 geschat, zoo kan ik toch verzekeren, dat zulk eene naauwkeurig- 

 heid als het werkelijk bezit, met de vroegere werktuigen van den- 

 zelfden aard verreweg niet. te bereiken was. Ook in den winter, 

 onder de ongunstigste omstandigheden, doet het den tijd op omtrent 

 eene minuut na bepalen, zoodat het ook dan voor het regelen van 

 openbare uurwerken, en zelfs ter voorbereiding voor sterrekundige 

 waarnemingen , eene allezins toereikende naauwkeurigheid bezit. Men 

 kan zijne naauwkeurigheid aanmerkelijk vergrooten , door waarnemin- 

 gen in den namiddag met die van den morgen te verbinden, en 



