— 92 — 



tot 15 minuten verdeeld, en onderdeelen van dit 15 tal minuten 

 moet men door schatting bepalen. De verdeeling op het net is in 

 enkele tijdsminuten, maar voor twee uren voor en na den middag 

 neemt zulk eene tijdsminuut op het net eene ruimte van slechts 

 eene halve Ned. streep in, en hieruit blijkt het, hoe ligt men, bij 

 het afpassen, eene fout van een aanzienlijk deel eener minuut kan 

 begaan , en eene fout van dat bedrag op het net of op de schaal 

 zelve kan zijn ingeslopen. De tabel is naauwkeuriger dan het net 

 met de schaal, maar vordert het uitcijferen van eenige evenredig- 

 heden. Bepaalt men den waren tijd naar de tabel , dan worden de 

 fouten der drie laatste tijdsbepalingen, die bij afpassingen 49, 24 

 en 71 secunden bedroegen, tot op 8, 1 en 24 secunden verminderd. 

 Berekent men den waren tijd uit de gemetene hoogten naar de 

 voorschriften der wiskunde en dus met eene volkomene juistheid, 

 zoo vindt men voor die fouten 10, 9 en 25 secunden. Hieruit 

 blijkt de naauwkeurigheid van de tabel, die slechts de tiende deelen 

 van minuten behoeft te geven, en tevens de naauwkeurigheid van 

 het sextant. Uit de berekening blijkt het, dat de fout in de hoogte 

 der zon, met het sextantje van ebt,e gemeten, bij de beide voor- 

 laatste tijdsbepalingen, niet ten volle ééne minuut, en bij de laatste 

 niet ten volle twee minuten boogs bedroeg, en meer kan men waarlijk 

 van een houten werktuigje, met eene verdeeling op papier, niet 

 begeeren. Het werktuig van eble is stellig merkbaar naauwkeuri- 

 ger dan dat van seiler, vooral dan, wanneer men het gebruik van 

 het net met de schaal, door de aanwending van de tafel, ontgaat. 

 Wie volstrekt niet wil cijferen of afpassen , wie in weinige oogen- 

 blikken gereed wil zijn en zich aan eene fout van eene halve of 

 geheele minuut niet ergert, moet het werktuig van seilee kiezen. 

 Ik behoef hier niets meer bij te voegen om iedereen tot eene 

 beoordeeling van beide werktuigen in staat te stellen. Ongetwijfeld 

 kunnen zij voor het regelen der openbare uurwerken en bij onder- 

 scheidene werkzaamheden van beminnaars der sterrekunde zeer groote 

 diensten bewijzen, en ik hoop, door deze mededeeling, daaraan iets 

 te zullen hebben toegebragt. 



