— 148 — 



Verschillende omstandigheden werken daartoe mede; onder de 

 eerste vereischten behoort een geschikte temperatuursvermindering. 



Een ieder toch weet, dat het water, bij eenen middelbaren warmte- 

 graad, vloeibaar blijft. Zal het water in den vasten toestand over- 

 gaan, zal er ijs worden gevormd, dan is daarvoor eene bepaalde 

 warmtevermindering noodig, tot op het punt dat wij het vriespunt 

 noemen. Op den thermometer van fahrenheit wordt dit punt met 

 32° aangegeven, op andere thermometers evenwel, zoo als die van 

 CELSIUS en réatjmur, wordt het met O aangeduid. Hoewel wij in 

 het dagelijksch leven meer aan den thermometer van fahrenheit 

 gewoon zijn, is het in meer dan één opzigt gemakkelijker, om dien 

 van CELSIUS te volgen, en zal ik, van warmtegraden in dit stukje 

 sprekende, de schaal van celsius steeds gebruiken. 



In den winter neemt het water trapsgewijze de temperatuur der 

 lucht aan , en wordt dan meer en meer verkoeld. Men stelle zich 

 om deze afkoeling wel te begrijpen voor , dat hef water als het ware 

 uit dunne op elkai;ider liggende lagen bestaat. De oppervlakte des 

 waters , de eerste laag uitmakende , is ook het eerst aan den invloed 

 der koude lucht blootgesteld , en wordt dus ook het eerst afgekoeld. 

 Door deze afkoeling trekken zich de kleine waterdeeltjes te zamen, 

 verdigten zich, zoo als men dit noemt, en de laag wordt daardoor 

 zwaarder dan de onderliggende. Het natuurlijk gevolg daarvan 

 is, dat deze zwaardere laag zich door de ligtere lagen naar 

 beneden begeeft, en dus plaats maakt voor de tweede, die nu 

 de bovenste wordt. Deze wordt op hare beurt afgekoeld, zinkt naar 

 beneden en maakt plaats voorde derde. Deze stroom of omwisseling, 

 waardoor de bovenste lagen , na afgekoeld te zijn , naar beneden , 

 de warmere benedenste lagen naar boven gaan , duurt nu alzoo voort , 

 zoodat de waterlagen langzamerhand meer en meer verkoeld worden. 



Ik heb daar straks reeds aangemerkt, dat het vriespunt des 

 waters 0° celsius is; wat zoude derhalve natuurlijker zijn dan 

 dat, wanneer de temperatuur des waters, door die toenemende 

 afkoeling, eindelijk tot op 0° was gekomen, het in korten tijd van 

 den bodem tot de oppervlakte toe in ijs zoude veranderen ; en toch 

 zien wij , dat hoe dik het ijs ook worden moge, het water onzer 



