— 150 — 



warmte is, waarover straks nader, die tot de langzame smelting van 

 het ijs het hare toebrengt. Ik acht het verder ten eenenmale on- 

 noodig om hier op de noodlottige gevolgen te wijzen, die eene der- 

 gelijke inrigting der natuur voor alle levende wezens op aarde 

 onvermijdelijk hebben zoude. Wil men een bewijs, dat het water 

 werkelijk aan de hiervoor gemelde schoone natuurwet gehoorzaamt , 

 dan zal de volgende afdoende proefneming daaromtrent volkomen 

 zekerheid kunnen geven. 



In een koud vertrek, waar de temperatuur minstens 0° C. is, 

 wordt een diep glazen vat met water van 10° C. gevuld. Nu brengt 

 men daarin twee thermometers, den eenen digt aan de oppervlakte 

 des waters, den tweeden daarentegen digt aan den, bodem van het 

 glas. Beide thermometers geven nu natuurlijk 10° C. aan. In dit 

 vertrek nu, welks temperatuur kouder is dan die van het water, 

 wordt dit weldra afgekoeld. Nu den stand der thermometers gedurende 

 die afkoeling waarnemende, ziet men aanvankelijk den bovenste steeds 

 eene hoogere temperatuur aanwijzen , dan den onderste; een bewijs dat 

 het afgekoelde water naar beneden zinkt , en de bovenste waterlagen 

 de warmste zijn. Dit duurt slechts zoolang, totdat beide thermo- 

 meters op 4,1° C. staan. Nu heeft het tegenovergestelde plaats. De 

 bovenste thermometer daalt meer en meer, terwijl de onderste op 

 4.1° C. blijft staan. Het bovenste water wordt dus bij verdere afkoe- 

 ling beneden 4,1° C. niet meer zamengetrokken, maar zet zich uit en 

 wordt daardoor ligter dan het onderste, even als zulks plaats zoude 

 hebben wanneer het verwarmd werd. 



Zien wij nu verder, wat er gebeurt bij den overgang des waters tot 

 ijs. Zoodra dan de oppervlakte des waters de temperatuur van 0° C. 

 heeft aangenomen, begint het in ijs te veranderen, onder het aan- 

 nemen eener regelmatige gedaante, hetgeen kristallisatie genoemd wordt. 

 Het is wel der moeite waardig om deze ijswording waar te nemen. 

 In het klein, doph zeer fraai, kunnen wij dit zien bij het bevriezen 

 der vensterglazen. Het zijn, zoo als bekend is, de vochtige damjien 

 der kamer, die op de koude ruiten worden afgekoeld, daardoor tot 

 vocht overgaan en dan onder de schoonste figuren , gelijk aan vederen, 

 vertakkingen, planten, bladeren enz. bevriezen. 



