— 151 — 



Indien het water in een glas in eene matige koude lang- 

 zaam begint te bevriezen, dan ziet men eerst een dun vliesje 

 op de oppervlakte des waters ontstaan, vervolgens vormen zich 

 ijskristallen die de gedaante van naalden bezitten, en die elkan- 

 der onder regelmatige hoeken van 6ü en 120 graden snijden; aan 

 deze hechten zich nieuwe, en aan deze weder andere, totdat einde- 

 lijk de geheele massa vast wordt. Niet altijd evenwel hebben de ijskris- 

 tallen de gedaante van naalden; deze verschilt eensdeels naar de 

 hevigheid der koude en de snelheid van de vorming der ijskris- 

 tallen, ten anderen naar de meerdere of mindere stilte die bij het 

 bevriezen des waters heeft plaats gehad. 



Nu eens vindt men het water alzoo in regte naalden , dan weder 

 in vederachtige kristallen, of in schub vormige blaadjes gekristalliseerd, 

 welke veelzijdige tusschenruimten tusschen zich laten. Hoogst zeldzaam 

 worden er volkomen gevormde ijskristallen waargenomen. Clarke 

 vond op eene plaats, waar de fijne nevel van een' waterval bij eene 

 lang aanhoudende temperatuur van 0,5° C, aan den overhangenden 

 boog eener brug, ijskegels gevormd had, ruitvormige kristallen met 

 hoeken van 60 en 120 graden. 



Deze kristallisatie des waters wordt aanmerkelijk vertraagd, wan- 

 neer het in volkomen rust blijft verkeeren. Het kan dan tot 8°, ja 

 somtijds 11° beneden het vriespunt worden afgekoeld, zonder vast 

 te worden; doch dan is het inbrengen van een vast ligchaam, of 

 de geringste beweging genoegzaam om het terstond geheel en al 

 in ijs te veranderen. Wat is de reden van dit verschijnsel.'' Bij 

 het bevriezen des waters ontwijkt de gebondene warmte, welke 

 bet water vloeibaar hield. Zoo lang deze niet ontweken is , kan het 

 bevriezen des waters niet volgen. Wij kunnen ons van de vrijwor- 

 ding dier warmte overtuigen bij het zoo evengenoemde verschijnsel; 

 want wat gebeurt er indien het beneden het vriespunt afgekoelde 

 water door eenige beweging in ijs wordt veranderd? Een daarin 

 geplaatste thermometer rijst van 8° beneden het vriespunt, die 

 hij aantoonde zoo lang het water vloeibaar bleef, bij de ijswor- 

 ding tot 0°, dat is, het punt waarop het water tot ijs overgaat. 

 De warmte namelijk, die het water niettegenstaande de afkoeling 



