— 152 — 



tot 8° bezat, deelt zich, vrij wordende, aan den thermometer mede, 

 en doet hem dus rijzen. Bij het bevriezen des waters echter , ontdekt 

 men niets van die vrij wordende warmte; de reden daarvan is, dat 

 de kristallisering van het ijs zeer langzaam plaats grijpt. Indien 

 water bij 0° bevriest, dan begint die bevriezing op verschillende 

 punten te gelijk, en op deze punten geven de eerst vastwordende 

 deeltjes hunne gebondene warmte aan de naastbijzijnde af, die daar- 

 door nog eenige oogenblikken vloeibaar blijven. Daardoor ontstaan 

 die dunne ijsnaalden, waarvan straks is gesproken en die in de vloei- 

 stof zich verspreiden. Op deze wijze verbreidt zich die gebondene 

 warmte van punt tot punt en bewerkt eene langzame bevriezing 

 des waters en trapsgewijze toeneming in dikte van het ijs; zonder 

 deze warmte zoude de geheele vloeistof, tot op het vriespunt ver- 

 koeld, eensklaps vast worden. 



Wij hebben reeds gezien dat het water, even voordat het tot ijs 

 overgaat, zich uitzet; deze uitzetting is echter nog aanmerke- 

 lijker wanneer het water werkelijk tot ijs wordt; zij bedraagt 

 namelijk yj van de uitgebreidheid, die het als water had. Heeft 

 men b. v. eene hoeveelheid van 10 kannen water, dan zal deze, wanneer 

 dit water tot ijs is geworden, 11 kannen bedragen. Ziedaar dan de 

 oorzaak, waarom het ijs op het water drijft; immers het is door 

 die uitzetting yi ligter geworden, en moet dus, aan de wetten 

 der zwaartekracht gehoorzamende, drijven. 



Staan wij thans eenige oogenblikken stil bij het bevriezen van stroomen- 

 de wateren. De ijsvorming begint gewoonlijk aan de oevers, daar deze meer 

 wind afkeeren , hoewel de golvende beweging des waters dit ijs grooten- 

 deels belet zich vast te zetten. Vervolgens breidt het zich van de oevers 

 meer en meer naar het midden toe uit. In het midden des strooms , waar 

 de afkoeling der oppervlakte niet zoo regelmatig plaats vindt als 

 aan de oevers, vormen zich aanvankelijk kleine stukken ijs, die, tegen 

 andere aandrijvende, vast vriezen, en aldus al grooter en grooter wor- 

 den. Deze stukken worden nog vermeerderd door het grondijs, hetwelk, 

 zoo als ik hierna wil vermelden , op den bodem gevormd wordt , en , naar 

 de oppervlakte des strooms opstijgende, zich met de schotsen vereenigt. 

 De tusschenruimte tusschen deze hoe langer lioe kleiner wor- 



