— 153 — 



dende, vereenigen zij zich met het ijs des oevers, en er ontstaat 

 aldus ten laatste een vaste bodem, die aanvankelijk reeds eene 

 vrij aanmerkelijke dikte heeft, en meer en meer in dikte toe- 

 neemt. Indien nu het drijfijs niet ligter ware dan water, dan zoude 

 het noodwendig na zijne vorming dadelijk moeten wegzinken. 



Uit dezelfde uitzetting blijkt het verder duidelijk, waarom fles- 

 schen, pompen, regenbakken, pijpen van waterleidingen enz. tegen 

 de vorst moeten worden beveiligd; want de kracht, waarmede die 

 uitzetting gepaard gaat, 'is inderdaad allergeweldigst , wanneer het 

 water, tusschen dusdanige wanden geen uitweg vindende, bevriest. 

 Zij doet gemelde voorwerpen barsten, boomen vaneen splijten, 

 ja zelfs wanneer het water, in spleten van rotsen bijeengevloeid , 

 bevriest, doet zij deze vaak in ontzettende steenklompen uiteen- 

 springen, die op aanmerkelijken afstand worden voortgeworpen. 

 Het welbekende Pransche spreekwoord: U gele a pierre fendre, 

 in onze taal minder eigenaardig overgebragt : "het vriest dat het 

 kraakt," drukt dus een wezenlijk natuurverschijnsel uit. 



Op verschillende plaatsen zijn proeven genomen , om de kracht 

 te berekenen waarmede deze uitzetting van het ijs plaats heeft. In 

 de 17^ eeuw deden eenige leden van de Akademie del Cimento te 

 Plorence op deze wijze eenen koperen bol barsten, die zoo dik van 

 wand was, dat de geleerde musschenbroek berekende, 'dat de 

 kracht noodig om hem te breken 13860 Ned. pond moest bedragen. 



Zoo heeft men in de jaren 1828 en 29 proeven genomen met 

 geschut in het arsenaal te Warschau. Een houwitser van gegoten 

 ijzer, ruim 17 duim in middellijn, welks wanden ruim 3 duim dikte 

 hadden, werd met water gevuld bij eene koude, streng genoeg om 

 dit te doen bevriezen , en vervolgens de opening met eene schroef 

 gesloten. Na verloop van 7 uren was de kogel gebarsten, en stuk- 

 ken van 75 pd. zwaar werden zelfs tot op 3 el afstands voortgeslin- 

 gerd. Het ijs was nog maar 4 duim dik toen de uitbarsting plaats 

 greep ; welk eene ontzettende kracht wordt er bij deze uitzetting dus 

 ontwikkeld ! 



De vermoedelijke oorzaak, waardoor de gemelde uitzetting van 

 het ijs plaats grijpt , zoude hierin bestaan : Alle ligchamen die zich 



