— 228 — 



Het waren deze zelfde woorden , welke ik gebruikte, om elders i) 

 eene hypothese zoo beknopt mogelijk uiteen te zetten, die welligt 

 de stoutste schepping mag genoemd worden , welke immer in eenig 

 menschelijk brein haren oorsprong heeft gehad. Stout en verheven 

 tevens, want uit de eenvojidigste beginselen, de aanwezigheid van 

 stofdeeltjes en hunne beweging, klimt zij op tot gevolgtrekkingen, 

 zoo grootsch en treffend, dat inderdaad de verbeelding eene schier 

 dichterlijke vlugt moet nemen, om niet beneden de werkelijkheid 

 te blijven, welke deze voorstelling oproept. 



Doch stoutheid en verhevenheid mogen op zich zelve nog niet 

 tot aanbeveling strekken eener hypothese, welke ten doel heeft om 

 rekenschap te geven van natuurverschijnselen. Men kan het den 

 dichter vergeven, dat hij aan beelden, die hem zijne phantasie 

 voortoovert, leven en bestaan toekent. De natuurkundige daarente- 

 gen, voor wien de eerste pligt is het streven naar waarheid, mag 

 zich niet op het glibberig pad der gissingen en veronderstellingen 

 begeven, zonder bij eiken tred te onderzoeken of hij zich nog op 

 vasten bodem bevindt. Met andere woorden: elke hypothese, zal 

 zij ons niet op een dwaalspoor leiden, moet naauwkeurig getoetst 

 worden aan de feiten, die de ervaring ons doet kennen. Die toet- 

 sing moet op eene geheel onbevangen wijze geschieden, en van 

 hare uitkomst hangt de graad van waarschijnlijkheid af, welke wij 

 aan de eene of ander hypothese mogen toekennen. 



Hoe is het nu ten dien aanzien gelegen met die hypothese, welke wij 

 zoo even hebben geschetst , en in het vervolg kortheidshalve "de gas- 

 of nevelhypothese" zullen noemen ? Ziedaar de vraag welke ik mij- 

 zelven voorlegde, toen ik de boven aangehaalde regelen had neder 

 geschreven. Ik vond tot die vraag te eer aanleiding, omdat onlangs 

 een der uitmuntendste natuurkundigen van onzen tijd, namelijk de 

 hoogleeraar brewster, te Edinburg, in een werkje getiteld: More 

 Worlcls than one, the creecl of the JPhilosopher and the hope of the 

 Christian, London 1854, deze geheele hypothese als onhoudbaar 



1) In eea werk dat thaus ter perse is en getiteld: Be voorwereldlijhe sche2>pingen , 

 vergeleken met de tegenwoordiye. 



