— 229 — 



en zelfs als eigenlijk reeds gevallen heeft verklaard. Tot eigen lee- 

 ring zocht ik toen de gronden , die voor en tegen haar pleiten , 

 nader te ieeren kennen, en het zijn de uitkomsten van dit onder- 

 zoek, welke ik mij veroorloof in de volgende bladzijden mede te 

 deelen. 



Even als doorgaans met de 'voortbrengselen van den menschelij- 

 ken geest het geval is, is ook de gashypothese geenszins, gelijk de 

 gewapende Minerva uit het hoofd van Jupiter , op eenmaal en in 

 haren tegenwoordigen vorm opgetreden. Reeds in de geschriften 

 van ou'de wijsgeeren, epicurus, democritus, i.ucretius vindt men 

 de voorstelling van de vorming der aarde en van de hemellig- 

 chamen uit kleine deelen , zoogenaamde atomen. Doch die voor- 

 stelling miste eensdeels allen grond, omdat toen nog de krachten 

 onbekend waren , waardoor die vereeniging van deelen kon tot stand 

 komen, en anderdeels was zij uiterst onbestemd, zoo als trouwens 

 in eenen tijd, toen de natuurwetenschappen nog in hare eerste 

 kindschheid verkeerden , niet anders mogelijk was. Eerst nadat 

 waarneming en berekening de wetten ontdekt hadden , die zoowel 

 de zonnestelsels als de kleinste stofdeeltjes beheerschen , was de 

 grond gelegd, waarop zulk eene hypothese kon worden opgetrokken , 

 zonder langer voor eene ijdele hersenschim te gelden. 



Het genie van newton had de wetten der zwaartekracht gevon- 

 den. Daarop voortbouwende ontwikkelde de voortrefielijke immanuel 

 KANT, die, in kennis aan de natuur en hare verschijnselen , de meeste 

 zijner opvolgers in het gebied der bespiegelende wijsbegeerte verre 

 overtrof, — in het jaar 1755, dus thans juist voor eene eeuw, — zijne 

 denkbeelden over den oorsprong en de vorming van het heelal , uit 

 eene algemeene nevelmassa, in eene ook nu nog zeer lezenswaardige 

 verhandeling. 1) In deze verhandeling treft men reeds vele der gron- 



1) Ge,i\it\ii: Allgemeine NahirgeschicMe mid Theorie des Himmels , oder Versuch von 

 der Verfassung und dern mechaniscJien Ursprunge des ganzen Weltgehaüdes , nach New- 

 tonischen Grundsalzen ab ge handelt , in zijne Vermischte Schriften. Bd. I. Halle 1799 

 s. 283—520. 



