— 264 — 



plaueten, op elkeii liarer omloopeu , iets nader tot haar? Wij mogen 

 deze vraag stellen, al hebben ook de gegevens, waarover de sterre- 

 kunde beschikt, tot hiertoe volstrekt geeue verkorting doen kennen 

 in den omloopstijd van de aarde rondom de zon. Wat toch, — wij 

 herhalen het nog eens, — is het verste tijdstip waartoe de geschie- 

 denis des menschen reikt, in vergelijking met die oneindig lange 

 tijdruimte, welke de geschiedenis van het zonnestelsel reeds om- 

 vat en zal omvatten ! Het is hier niet de vraag of deze toenadering 

 in duizeude, in millioenen, ja in billioenen van jaren bespeurbaar 

 zal wezen, maar of zij, volgens de regelen eener gezonde analogie, 

 als werkelijk bestaande, hoewel dan ook uiterst gering, moet wor- 

 den aangenomen. Eu inderdaad, indien wij bedenken, dat dezelfde 

 ether, die de beweging der Euckesche komeet vertraagt, zich ook 

 op den weg van alle andere hemelligchamen bevindt, dat deze dus 

 ook dien vertragenden invloed, zij het dan ook in nog zoo geringe 

 mate ^ ondervinden , dan komen wij tot het noodzakelijk besluit , 

 dat, zoolang de ether in onverdigten toestand het heelal vervult, 

 er toenadering zal wezen tusschen de om elkander zich bewegende 

 hemelbollen. Is dit zoo , dan versmelten , in een eindeloos ver ver- 

 schiet , achtereenvolgens de wachters met hunne planeten , en deze 

 op hunne beurt met de zon. Bij elke vereeuiging zal eene geweldige 

 warmte ontwikkeld worden , liet voortbrengsel der mechanische 

 kracht , welke dan tot stilstand komt. Helmholtz (1. o. p. 28) 

 heeft berekend, dat, indien onze aarde in de zon viel, de hoeveel- 

 heid ontwikkelde warmte zoo groot zoude wezen als 5600 uit zuivere 

 kool bestaande aardbollen bij hunne verbranding zouden voortbrengen. 

 Indien derhalve de voorraad van meteörolithen eindelijk uitgeput 

 raakt, dan leveren de overige tot ons plauetenstelsel behoorende 

 ligchamen nog eene rijke bron ter onderhouding der zonnewarmte. 

 Doch eindelijk, wanneer de laatste der planeten met de zon zal zijn 

 zamengesmolten , en zij nog slechts warmte uitstraalt , zonder dat 

 deze voortaan meer gevoed wordt , dan zal ook de zon een duister 

 ligchaam worden, en, ten gevolge der inkrimping, vermoedelijk veel 

 kleiner dan zij thans is, want aan hare geheele massa zal, door de 

 opneming van alle planeten en wachters, slechts ^4^ zijn toegevoegd. 



