— ;iOiJ — 



bevestiging door zulke proeven noodig had. Met het doel om deze 

 leemte aan te vullen heb ik nu de pen opgevat. De slingerproeven 

 van FOUCAULT zijn echter niet de eenige in haren aard, en zij kun- 

 nen niet met juistheid worden gekend of beoordeeld, tenzij zij 

 beschouwd worden in verband met vroeger bekende en volbragte 

 proefnemingen, uit welke de beweging der aarde blijken moest. 

 De slingerproeven van foücault kunnen zonder eenig sterrekundig 

 werktuig en zonder eenige sterrekundige kennis worden genomen, 

 zoodat zij veeleer tot het gebied der natuur- dan tot dat der ster- 

 rekunde behooren. Zij worden niettemin als eene bevestiging van 

 eene der eerste grondwaarheden der sterrekunde beschouwd, en 

 hare beteekenis voor die wetenschap kan alleen worden opgehelderd 

 door eene overweging van den graad van zekerheid , dien de be- 

 weging der aarde, door de sterrekunde zelve, heeft verkregen. Ik 

 meende daarom deze bijdrage in twee deelen te moeten splitsen, in 

 liet eerste van welke meer bepaaldelijk wordt aangetoond, hoe de 

 kennis van de beweging der aarde zich uit den vooruitgang der 

 sterrekunde heeft ontwikkeld, en, door haar alleen, eene zekerheid 

 heeft verkregen, die elke nadere bevestiging, door de tusschen- 

 komst van eene andere wetenschap, overtollig maakt. Die kennis 

 was echter een zoo noodwendig uitvloeisel van eiken meer vol- 

 maakten tak der sterrekunde, dat de volledige beschouwing van 

 hare ontwikkeling de geheele geschiedenis der sterrekunde zoude 

 moeten omvatten , en ik mij hier alzoo moet bepalen bij het en- 

 kel aanstippen van de hoofdpunten , op welke onze aandacht , bij 

 deze beschouwing, meer in het bijzonder vallen moet. In het tweede 

 gedeelte mijner bijdrage zal ik over de natuurkundige verschijnse- 

 len handelen, die op de aarde zelve worden waargenomen en als 

 bewijzen van hare beweging beschouwd worden. Daarbij zal de 

 grootste plaats worden ingenomen door de slingerproeven van foü- 

 cault en de bespiegelingen die zij hebben uitgelokt. 



Er zijn nu meer dan twee duizend jaren verloopen, sedert den 

 tijd, waarop de sterrekunde, voor het eerst, stelselmatig als eene 



