— 304 — 



der aarde waren overeen te brengen. Nog anderen, maar zeer wei- 

 nigen, hebben aan de aarde eene dubbele beweging, namelijk eene 

 wentelende om eene bepaalde as en eene kringvormige om de zon 

 toegekend, en het schijnt dat zij inzagen hoe deze bewegingen 

 der aarde de meest in het oog loopende verschijnselen des hemels 

 op de eenvoudigste wijze verklaren en de instandhouding van het 

 heelal, voor het menschelijke brein, begrijpelijk konden maken. 

 Velen oordeelden het te dwaas om der aarde eene wentelende be- 

 weging om eene as te ontzeggen, maar niet om haar, onder die 

 wenteling, aan dezelfde plaats der ruimte te binden, en door de 

 vroege oudheid werd, in het algemeen, stilzwijgend en zonder aan- 

 voering van redenen , eene onverplaatsbaarheid der aarde in de 

 ruimte aangenomen. 



Toen men de schijnbare beweging der planeten , in hare kronke- 

 lingen , onregelmatigheden en onophoudelijke veranderingen , met 

 eenige aandacht had gadegeslagen, begreep men wel spoedig dat 

 die ligchamen van de vaste sterren in natuur moesten verschillen 

 en nader dan deze bij de aarde geplaatst moesten zijn ; maar, bij de 

 onmogelijkheid om den afstand der hemellichten te bepalen, kon 

 men ook niet beslissen, waarin dat verschil eigenlijk bestond en 

 kwam het in de gedachte der ouden zelfs niet op, eene onder- 

 scheiding tusschen lichtgevende en in zich zelf duistere ligchamen 

 van den hemel te maken. Het was inderdaad ook niet ligt, in die 

 dwalende glinsterende stippen , werelden te ontdekken , die onze 

 aarde in grootte evenaren of overtreffen ; maar hoe geheimzinnig 

 zij , bij de onvolkomenheid der vroegste waarnemingen , blijven 

 moesten , het menschelijk vernuft kon zich toch geene pogin- 

 gen onthouden, om, van de schijnbare bewegingen der planeten, 

 tot den waren toedragt dier bewegingen op te klimmen. De Griek- 

 sche wijsgeer eudoxus, die in de vierde eeuw vóór het begin van 

 onze jaartelling leefde, schijnt de eerste te zijn geweest, die zich 

 daarmede bezig hield, maar hoezeer zich daardoor bij hem het 

 eerst eene onderscheiding verried tusschen waarheid en den schijn , 

 liet hij zich door den schijn misleiden , en wegsiepen door het wille- 

 keurig aangenomen en valsch beginsel , dat de ware beweging der 



