— 309 — 



PTOLEMEUs volstrekt geene rekenschap kon geven. Men had in 

 vroegere eeuwen wel eens, ter loops, eenige bedenkingen tegen de 

 beweging der aarde ingebragt, maar die bedenkingen waren zoo 

 gezocht en ongerijmd, dat niets gemakkelijker scheen dan hare 

 wederlegging, en schijnbaar meer gegronde bedenkingen tegen die 

 beweging, die in het vervolg van tijd zouden kunnen oprijzen, 

 werden door copernicus zelven opgespoord, en reeds bij voorraad 

 opgelost. Copernicus ontwierp een stelsel, bij hetwelk, uit de 

 eenvoudigste en natuurlijkste inrigting van het heelal, niet slechts 

 de meest in het oog loopende verschijnselen des hemels, maar ook 

 alle bekende en meer verborgen verschijnselen in de beweging der 

 planeten eene volledige verklaring konden vinden, en na jaren 

 overpeinzing, na tallooze waarnemingen, die over betwistbare punten 

 moesten beslissen, werd de sterrekunde door hem met een licht 

 bestraald, zoo als dit nog nimmer over haar was opgerezen. Door 

 het stelsel van copernicus, bij hetwelk de beweging der aarde als 

 een hoofdbeginsel was aangenomen , werden de moeijelijkheden uit 

 den weg geruimd, die de sterrekunde in haren vooruitgang tegen- 

 hielden; daardoor werden de verschijnselen, die zich alleen schenen 

 te openbaren om den menschelijken geest te kwellen , onfeilbare 

 wegwijzers naar eene meer volkomene kennis van den hemel, en 

 voor de sterrekunde was eindelijk de grondslag gelegd, aan wiens 

 vestiging weleer alphonsus en vele anderen vruchteloos de groot- 

 ste offers bragten. 



Welk regt copernicus mogt hebben op den bijval en den dank 

 zijner tijdgenooten, heeft hij lang geaarzeld voor dat hij met zijn 

 stelsel openlijk te voorschijn trad, en dit deed hij niet, gelijk men 

 veelal meent, uit vrees voor vervolging, maar omdat hij voorzag 

 dat eene oude meening, die de vastheid van een ingeworteld voor- 

 oordeel had verkregen, niet ligtelijk zoude worden uitgeroeid; om- 

 dat hij begeerde zijn stelsel , zoo veel hij kon , te volmaken en 

 reeds hij voorraad den tegenstand te verijdelen, dien het zoude 

 kunnen ontmoeten. De stilstand der aarde was toen nog tot geen 

 geloofsartikel gesteld, want niemand dacht aan hare beweging, 

 en aanvankelijk zag men zoo weinig zondigs in het geloof aan de 



