— 314 — 



bleken noodwendige gevolgen te zijn van de aantrekking , met welke 

 zon , maan en aarde op elkander werken , en het vraagstuk van 

 de beweging der aarde vond toen eene oplossing, voor welke het 

 geheel onvatbaar was toegeschenen. De zon en de aarde, aan den 

 invloed van elkanders wederkeerige aantrekking onderworpen, moe- 

 ten zich beide bewegen, maar de beweging der aarde moet zoo 

 vele malen grooter zijn dan die der zon, als zij in hoeveelheid 

 stof door dat ligohaam overtroffen wordt, en noch de zon, noch 

 de aarde konden hare plaatsen in de ruimte onveranderlijk bewaren. 

 De dagelijksche wenteling van het groot heelal, rondom de, toen 

 reeds, als een betrekkelijk zeer klein ligchaam bekende aarde, be- 

 toonde zich eene volstrekte onmogelijkheid, daar ligchamen eene 

 grootere beweging moeten aannemen, naar mate zij kleiner zijn, 

 en het bleek, dat de afgeplatte gedaante der aarde een gevolg van 

 de onderlinge aantrekking harer deelen , verbonden met hare wen- 

 telende beweging, wezen moest, zoo dat reeds in den vorm der 

 aarde een wiskundig bewijs voor hare wentelende beweging werd 

 gevonden. De langzame verplaatsing van de omwentelings-as der 

 aarde, die, in het stelsel van copeunicus , eene zoo eenvoudige 

 verklaring van den van ouds bekenden vooruitgang der nachteve- 

 ningen gaf, betoonde zich een noodwendig gevolg van de aantrek- 

 king, die, door de zon en de maan, op de afgeplatte aarde werd 

 uitgeoefend , met hare wentelende beweging verbonden. De aarde 

 moest zich, naar de wetten van keppler, om de zon bewegen, 

 maar in die beweging ontelbare kleine afwijkingen en onregelma- 

 tigheden ondervinden, doordien de maan, die zich rondom haar 

 beweegt, de aantrekking der zon nu versterkt en dan verzwakt, 

 en nu in deze dan in gene rigting de aarde tot zich trekt. De 

 planeten van het zonnestelsel moesten, door hare aantrekking, de 

 aarde onophoudelijk eenigermate in hare beweging verstoren , gelijk 

 zij wederkecrig door haar worden verstoord , en de loopbaan der 

 aarde moest daardoor allerlei langzame veranderingen ondervinden. 

 De beweging der aarde, wier juiste bepaling eerst na de ontdek- 

 king der algemeene aantrekkingskracht mogelijk was, betoonde 

 zich veel zamengestelder dan copernicus of keppf-er hadden 



