315 — 



kunnen vermoeden, en was die zaïnengesteldheid niet zigtbaar 

 in de ruwe waarnemingen van vroegeren tijd, zij verried zich 

 maar al te duidelijk, nadat de kunst van waarnemen was verbeterd. 

 Na zulke uitkomsten, als door newton waren verkregen, kon de 

 menschelijke geest niet werkeloos blijven. Eene onuitputtelijke bron 

 van onderzoekingen, die den mensch vereeren, was door de ont-. 

 dekking der aantrekkingskracht geopend. Zij beloofde ontelbare 

 geheimen der schepping te zullen openbaren, indien de wiskunde 

 gelijkeliik met de kunst van waarnemen werd volmaakt; en deze 

 gingen hand aan hand, beurtelings door elkander voortgetrokken, 

 eene volkomenheid te gemoet, van welke newton zelf zich geen 

 denkbeeld zou hebben kunnen vormen. De wiskunde nam steeds mie 

 hoogere vlugt, en steeg ten laatste tot eene hoogte, waarop het 

 slechts weinigen stervelingen vergund is haar te volgen. Met dat 

 wapen toegerust, en geleid door de algemeene aantrekkingskracht, 

 baande de menschelijke geest zich eenen weg naar de diepzinnigste 

 geheimen der schepping. De kunst bleef niet ten achter, waar zij 

 inlichtingen moest geven omtrent verschijnselen, volstrekt onbe- 

 merkbaar voor de natuurlijke zintuigen der menschen , en de ont- 

 dekking der algemeene aantrekkingskracht werd een der grootste 

 geschenken, met welke stervelingen begunstigd konden worden. 

 De ontdekking van een beginsel, in zich zelf zoo eenvoudig en 

 zoo noodzakelijk, met eene zoo eindelooze verscheidenheid "van 

 groote en zamengestelde uitwerkingen; de ontdekking van een be- 

 ginsel, dat alle deelen van het groot heelal tot één geheel aan 

 elkander verbindt, dat geheel de schepping beweegt en m zijnen 

 staat bewaart, vergunt ons een' bovenaardschen blik in de Almagt 

 van den Schepper, op wiens gebod het zich gevestigd heeft. 



CoPERNicus, die de hooge vlugt, welke de sterrekunde bin- 

 nen de twee eerste eeuwen na zijn verscheiden heeft genomen, 

 niet had kunnen voorzien, en die zekerlijk niets minder zal hebben' 

 verwacht, dan dat de beweging der aarde, omtrent welke hij niet 

 veel meer dan haar bestaan had kunnen betoogen, zoo spoedig, in 

 al hare bijzonderheden, uit hare grondoorzaak zoude worden afge- 

 leid, zoude zicli gelukkig hebben geacht, indien hij verschijnselen des 



21 



