— 316 — 



hemels had gekend, die meer eenvoudige en onvermengde gevolgen 

 van de beweging der aarde zijn, dan de zamengestelde schijnbare 

 beweging der planeten. Zulke verschijnselen, die hij als regtstreek- 

 sche bewijzen voor de beweging der aarde had kannen aanvoeren, 

 bestonden voor hem niet, maar wat de verbeterde kunst van waar- 

 nemen in lateren tijd aan den hemel heeft doen ontdekken, was 

 meer dan copernicus had kunnen wenschen , en zoude, voor de 

 bevestiging van zijn stelsel, meer dan toereikend zijn geweest, al 

 ware de algemeene aantrekkingskracht geheel onbekend gebleven. 

 Naauwelijks waren, in het begin der zeventiende eeuw, de eerste 

 kijkers naar den hemel gerigt, toen de denkbeelden omtrent den 

 bouw des heelals, die aan de omhelzing van het stelsel van co- 

 PEKNicus den meesten tegenstand hadden geboden, zich als grove 

 dwalingen deden kennen, en onderscheidene verschijnselen werden 

 gezien, die vóór de uitvinding der verrekijkers, verborgen moesten 

 blijven, maar die, door copernicus zelven , als noodzakelijke ge- 

 ve Igen van zijn stelsel waren aangewezen. Bij Mercurius en Venus 

 verried zich eene afwisseling van schijngestalten en eene toe- en 

 afneming van hare schijnbare grootte, die met elkander ten duide- 

 lijkste bewezen, dat althans deze planeten zich om de zon moesten 

 bewegen, in kringen, die weinig van cirkels verschillen. De overige 

 planeten vertoonden zich als schijven van eene veranderlijke grootte, 

 die noodwendig door haren veranderlijken afstand tot de aarde 

 werd bepaald, maar die tegen het stelsel van ptolemeus streed 

 en met dat van copernicus overeenkwam. De wentelincren om 

 bepaalde assen en de wachters, bij sommige planeten ontdekt, wa- 

 ren nieuwe en krachtige bevestigingen van het stelsel van coper- 

 nicus, en toen de sterrekundige meetwerktuigen eene volkomenheid 

 hadden verkregen, die eene bepaling van de grootte en den eigen- 

 lijken afstand van de ligchamen des zonnestelsels gedoogde, be- 

 toonden deze zich, tegen alle vroegere meeningen, zoo groot met 

 betrekking tot de aarde, dat het eene dwaasheid was geworden, 

 de aarde als het stilstaand middelpunt te beschouwen, om hetwelk 

 alle overige ligchamen des hemels zich bewegen. 



Het kon de opmerkzaamheid van copernicus niet ontgaan, dat 



