— 321 — 



trekkingskracht noodwendig naoest bestaan , is door de naauwgezette 

 waarneming der vaste sterren aangewezen. Het was, reeds voor 

 meer dan eene eeuw, bekend, dat de ontelbare lichten des hemels, 

 die van oudsher vaste sterren werden genoemd, ten onregte dien 

 naam dragen, nademaal zij bewegingen ondergaan, die, wegens 

 hunne ontzettende afstanden, wel zeer langzaam zijn voor ons oog, 

 maar toch in zich zelve althans niet minder snel dan die van 

 de ligchamen des zonnestelsels moeten wezen. Men heeft de schijn- 

 bare eigene bewegingen van een groot aantal sterren naauwkeurig 

 bepaald en tusschen haar zoodanig eenen zamenhang gevonden, dat 

 zij, ten deele, noodwendig een' gemeenschappelijken oorsprong 

 moesten hebben. Welke bewegingen de sterren in zich zelve on- 

 dergaan , uit den aard van hare schijnbare verplaatsing is het 

 gebleken, dat deze ook een gevolg hiervan moet wezen, dat de 

 aarde zich, met de zon en het geheele zonnestelsel, door de ruimte 

 der schepping voortbeweegt. Deze merkwaardige uitkomst was, 

 reeds op het einde der verledene eeuw, door den ouderen HERSCHEii 

 verkregen, maar zonder reden werd hare juistheid voor verdacht 

 gehouden, tot dat, door nieuwe onderzoekingen, alle twijfel daar- 

 omtrent werd opgeheven. Onderscheidene sterrekundigen hebben de 

 beweging der aarde met het geheele zonnestelsel , uit de waargeno- 

 mene schijnbare bewegingen der sterren afgeleid, en hoezeer zij 

 hun onderzoek op geheel of ten deele verschillende sterren vestig- 

 den , de slotsom daarvan kwam telkens op hetzelfde neder. De snel- 

 heid van deze beweging, in welke de aarde met het geheele zon- 

 nestelsel deelt, moge nog niet naauwkeurig zijn bepaald, haar 

 bestaan is boven allen twijfel verheven en zelfs is hare rigting 

 met naauwkeurigheid uit de waarnemingen afgeleid, i) 



In het korte tijdsbestek, gedurende hetwelk onder sterrekundigen 

 over den stilstand of de beweging der aarde werd getwist, kende 

 men, voor de beslissing van dat geschil, niet veel meer dan de 

 nog slechts ten ruwste waargenomene schijnbare beweging der 

 planeten. Copernicus had wel de waarheid van zijn stelsel op eene 



1) Be sterrenhemel, deel I. tweede druk, bl. 404, eti deel II, tweede druk, LI. 603. 



