- 324 — 



indien wij, zonder volstrekte bewijzen, geene onbetwijfelbare zeker- 

 heid konden verkrijgen, want dan zouden wij noch in het zedelijke, . 

 noch in het maatschappelijke en, buiten de wiskunde, ook niet in 

 het wetenschappelijke, iets als waarheid mogen aannemen. Zoo is 

 geen volstrekt bewijs voor het bestaan van God , of voor de on- 

 sterfelijkheid der ziel voor ons denkbaar, omdat wij geen axioma 

 kennen, waaruit, door redenering, de noodzakelijkheid van het 

 bestaan van God of van de onsterfelijkheid der ziel kan worden 

 afgeleid, maar toch zouden wij aan verstandsverbijstering moeten 

 lijden, om het een of het ander in twijfel te kunnen trekken. 

 Even zoo min kan een volstrekt bewijs voor de algemeene aantrek- 

 kingskracht worden gegeven, want daartoe zoude het noodig zijn, 

 dat wij van hare grondoorzaak, als van een axioma, konden uit- 

 gaan, dat wij den oorsprong der stof met eene volmaakte zekerheid 

 kenden en daaruit, door redenering, konden afleiden, dat de aan- 

 trekkingskracht eene noodwendige eigenschap der stof wezen moet. Het 

 doel der natuurwetenschappen , in het algemeen , is de kennis van 

 de verscliijnselen der natuur en hunne oorzaken. Elke oorzaak heeft 

 echter weder eene oorzaak, en de grondoorzaak van alles wat wij 

 in de natuur ontwaren is de volmaaktheid van God. Wij zouden 

 dus, om het bestaan van iets in de natuur, door een volstrekt of 

 zuiver wiskundig bewijs, te kunnen staven, de volmaaktheid van 

 God moeten doorgronden, en daar ons dit onmogelijk is, moeten 

 wij, in de natuurwetenschappen, voor het opsporen der waarheid, 

 een' geheel anderen weg dan in de wiskunde betreden. Daar klim- 

 men wij niet van eene grondoorzaak, reeds aanvankelijk, tot hare 

 gevolgen op, maar dalen wij van de verschijnselen tot hare oor- 

 zaak af. Wij moeten ons dan veelal reeds gelukkig achten , als wij 

 de naaste oorzaak dier verschijnselen kunnen ontdekken , en zeer 

 zelden kunnen wij daarbij eene meer verwijderde oorzaak bereiken, 

 terwijl de eindoorzaak altijd buiten den kring van ons denkvermo- 

 gen is gelegen. In de natuurwetenschappen vangt men aan met de 

 naauwkeurige Vi'aarneming der verschijnselen, die men verklaren 

 wil. Men zoekt dan eene algemeene oorzaak, die aan al de bijzon- 

 derheden, bij die verschijnselen waargenomen, voldoet, en heeft 



