- 325 — 



men zulk eene oorzaak gevonden , dan wordt zij aanvankelijk , als 

 eene onderzoekings-hypothese, aangenomen, die verder den weg 

 naar de zekerheid banen kan. Men overweegt nu welke gevolgen 

 deze veronderstelde oorzaak, buiten de reeds waargenomene, hebben 

 moet, en raadpleegt de natuur, om van haar te vernemen, of die 

 gevolgen al of niet bestaan. Ontdekt men verschijnselen , die tegen 

 deze gevolgen strijden, zoo vervalt de onderzoekings-hypothese ge- 

 heel en al, en er moet eene andere worden opgespoord, om ons 

 tot gids naar de waarheid te strekken. Laten zich uit de hypo- 

 these geene gevolgtrekkingen afleiden , buiten een klein getal wer- 

 kelijk waargenomene, of liggen die gevolgtrekkingen niet binnen 

 het bereik van onze waarnemingen, zoo kan zij waarschijnlijk zijn, 

 maar niet als zeker worden aangenomen. Zij wordt echter waar- 

 schijnlijker, naar mate uit haar een grooter getal verschijnselen 

 kan worden afgeleid, die inderdaad worden waargenomen, en is zi] 

 in zich zelve zeer eenvoudig, terwijl zij de noodzakelijkheid van 

 een zeer groot getal uiterst ingewikkelde en werkelijk waargeno- 

 men verschijnselen aantoont, dan kan zij eene waarschijnlijkheid 

 verkrijgen, zoo groot, dat deze niet meer van zekerheid te onder- 

 scheiden is. Buiten de zuivere wiskunde is, zoo men wil, nergens 

 volstrekte zekerheid en niet meer dan waarschijnlijkheid te vinden, 

 maar ook waarschijnlijklieid, tot de noodige hoogte opgevoerd,- kan 

 in wiskundige zekerheid overgaan. Heeft zij die hoogte bereikt» 

 dan is ook de oorzaak, die men zoekt, zonder een eigenlijk wis- 

 kundig bewijs, met eene onbetwijfelbare zekerheid gevonden. 



De aangewezen weg om tot de kennis der waarheid te geraken, 

 is , door de beoefenaars der natuurwetenschappen , reeds sedert lang 

 ingeslagen , en heeft ontelbare malen tot zijn doel geleid. Hij wordt 

 de wijsgeerige weg naar de waarheid genoemd, maar hij is den be- 

 oefenaars der natuurwetenschappen alleen door het gezond verstand, 

 zonder eenige tusschenkomst der wijsbegeerte, aangewezen. Nergens 

 is hij met grootere naauwgezetheid betreden en nergens heeft hij 

 tot schitterender uitkomsten geleid, dan bij de ontdekking van de 

 algemeene aantrekkingskracht. Toen de gedachte aan eene aantrek- 

 kingskracht , die in de zon huisvest, als de naaste oorzaak van 



