— 331 — 



TWEEDE GEDEELTE. 



DE VERSCHIJNSELEN OP DE AARDE, DIE ALS BEWIJSGRONDEN 

 VOOR HARE BEWEGING WORDEN AANGENOMEN. 



De verstandelijke vermogens van den mensch worden steeds het 

 grootste geschenk genoemd, dat hij, boven de dieren, heeft ont- 

 vangen , en toch heeft de gewaarwording der zinnen veelal meer 

 dan de uitspraak van het verstand bij hem gegolden ; toch heeft 

 het altijd moeite gekost den mensch te doen gelooven, wat hij 

 noch zien , noch hooren , noch voelen kan. Dit is vooral gebleken 

 toen de beweging der aarde door het verstand was verkondigd, 

 maar toch door velen werd betwijfeld, alleen omdat zij zich, op 

 geenerlei wijze, onmiddellijk aan de zinnen openbaarde. Hoezeer 

 coPERNicus duidelijk genoeg had aangetoond, dat de schijnbare 

 beweging der hemellichten noodwendig ook de beweging der aarde 

 tot oorzaak hebben moest, waren aanvankelijk slechts weinigen on- 

 bevooroordeeld genoeg om de lange redeneringen te volgen, die tot 

 deze voor velen zoo ongelooflijke uitkomst leidden. Het stelsel van 

 COPERNICUS heeft, toen het eerst bekend was geworden, zelfs bij 

 sterrekundigen, die in de algemeene dwaling deelden, tegenstand 

 ontmoet, doch spoedig hadden deze zich bezonnen, en ingezien 

 dat de beweging der aarde, zonder stooten of schokken voortgaande, 

 terwijl lucht, water en alles wat ons wijders omgeeft in die bewe- 

 ging moet deelen, voor onze zinnen ook niet bemerkbaar wezen 

 kon. Toen de beweging der aarde onder de sterrekundigen reeds 

 eene volkomene zekerheid had verkregen, bleven zij evenwel naar 

 regtstreeksche bewijzen daarvoor wenschen , want hoezeer zij die 

 voor hunne eigene overtuiging niet behoefden , zij moesten die 

 noodig oordeelen, om bij de groote menigte de magt van het 

 bijgeloof en het vooroordeel te kunnen bestrijden, waardoor zelfs 

 sommigen hunner zich hadden laten verstrikken. De hemel bood 



genoeg verschijnselen aan, die, zonder de beweging der aarde, niet 



22 



