— 339 — 



uit zoo uiteenloopende uitkomsten was geene einduitkomst van 

 eenige zekerheid af te leiden. Eerst iu het jaar 1791 werden deze 

 proeven weder opgevat door gulielmini te Bologna, die, op een' 

 toren aldaar, uit eene hoogte van 241 voeten kogels liet neder- 

 vallen, maar niet veel gelukkiger dan hook mogt slagen. Benzen- 

 BERG, die in het jaar 1802 deze proeven, op den Michaëlis-toren 

 te Hamburg en in de kolenschacht te Schlehbusch herhaalde, 

 liet kogels uit hoogten van 235 en van 250 voeten nederdalen , 

 en vond een gemiddeld bedrag der afwijkingen juist zoo groot, als 

 het, naar de theoretische bespiegelingen van olbeks en GAUss,ten 

 gevolge van de beweging der aarde, wezen moest. Deze proeven 

 werden, in deze eeuw, nog eenmaal en op eene zeer groote schaal 

 genomen, door reich en brendel te Treiberg, en ofschoon ook de 

 vroegere eene naauwkeurige beschouwing verdienen, zal ik, kort- 

 heidshalve, alleenlijk omtrent deze eenige bijzonderheden vermelden. 

 Toen de Dreibrüderschacht bij Freiberg, een put van 160 ellen 

 of omtrent 500 voeten diepte, die nagenoeg loodregt nederdaalt 

 en den toegang tot eene mijn verleent, in het jaar 1820 was vol- 

 tooid, werd reeds dadelijk besloten, om gebruik te maken van de 

 schoone gelegenheid , die hij voor het nemen van proeven met val- 

 lende ligchamen aanbood. Aan dat besluit werd echter eerst in 

 het jaar 1831 gevolg gegeven, en de proefnemingen, die verschil- 

 lende doeleinden hadden, werden aan den hoogleeraar reicu en 

 den werktuigkundige brendel opgedragen. De proefnemingen van 

 GULIELMINI en benzenberg hadden reeds geleerd, dat men daarbij 

 geene te groote voorzorgen nemen kon, en het was boven alles 

 noodig, de ruimte, door welke de kogels vallen moesten, zorgvul- 

 dig af te sluiten , opdat zij door geene luchtstroomen eene zijde- 

 lingsche beweging zouden kunnen aannemen. Daarom werd een 

 vierkante houten koker , die eene breedte van ruim 4 Ned. palmen 

 of 18 Eh. duimen, en eene lengte van bijna 160 ellen had, bin- 

 nen de schacht, zoo naauwkeurig mogelijk, in een' loodregten 

 stand bevestigd. Omtrent 7 ellen, onder den mond der schacht, 

 die omtrent 475 ellen boven de oppervlakte der zee verheven is, 

 was een kamertje afgeschoten, voor den waarnemer, die de kogels 



