— 341 — 



In weerwil van de talrijke en zeer kostbare voorzorgen, door 

 KEICH en BRENDET, genomen , waren hunne proeven aanvankelijk 

 ver verwijderd van de gewenschte uitkomsten op te leveren. De 

 kogels vielen op allerlei afstanden en in allerlei rigtingen , met 

 betrekking tot het voetpunt der loodlijn , neder, en ofschoon de 

 kogels aan een kort en dun paardenhaar waren opgehangen, bleek 

 het, dat het niet mogelijk was, de tang, die het paardenhaar 

 vast hield, zoo voorzigtig te openen, dat daarbij aan den kogel 

 geene te groote zijdelingsche beweging werd gegeven. Reich en 

 BRENDEL Zagen zich daarom genoodzaakt de kogels op eene andere 

 wijze te doen nedervallen , en wendden daartoe den toestel aan, 

 die veelal gebruikt wordt, om eene zinnelijke voorstelling van de 

 uitzetting der ligchamen door de warmte te geven. In de metalen 

 plaat, die het kastje van boven dekte, werd eene volkomen ronde 

 opening gemaakt, even groot genoeg om de kogels door te laten, 

 wanneer zij in denzelfden warmtegraad als de plaat verkeerden , 

 maar niet groot genoeg om die door te laten, wanneer zij, door 

 eene grootere warmte, waren uitgezet. De kogels werden , gedurende 

 eenigen tijd, in kokend water gehouden, dan spoedig afgedroogd, 

 op de opening gelegd en met een' glazen klok gedekt. Bij hunne 

 bekoeling inkrimpende, moesten de kogels weldra middellijnen ver- 

 krijgen, eenigzins kleiner dan die der ronde openingen, en dan, 

 door die openingen heen, nedervallen. De proeven stemden, bij die 

 wijze om de kogels neder te laten, veel beter dan vroeger met el- 

 kander overeen, maar toch ontvingen de kogels, hetzij door kleine 

 luchtstroomen in den geheel afgesloten koker , hetzij door eene 

 ongelijke wrijving aan de randen der openingen, eene zijdelingsche 

 beweging, die bij elke nieuwe proefneming anders dan bij de vorige 

 was, en door welke de kogels onregelmatige afwijkingen ondergin- 

 gen, gewoonlijk veel grooter dan hunne gemeenschappelijke afwij- 

 king , die een gevolg van de beweging der aarde wezen moest. 



De moeijelijkheid om , door de beweging van nedervallende ko- 

 gels, de wenteling der aarde zigtbaar te maken, is ligtelijk in te 

 zien, wanneer men zijne aandacht vestigt op het uiterst gering 

 bedrag der afwijking, die daartoe moet worden waargenomen. Bij 



