— :3«4 — 



schillende soorten van grond, van de groeiwijze der planten die 

 hij wenscht te kweeken, van den invloed dien de dampkring, met 

 de velerlei hierin plaatsgrijpende verschijnselen , daarop uitoefent, 

 van de levensvoorwaarden der dieren, zoowel van diegene welke 

 hij aanfokt om het voordeel dat zij hem aanbrengen , als van de 

 veel talrijker andere, die op eenigerlei wijze hem schaden kunnen. 

 De ambachtsmanen de fabrikant, welk ook de aard der voortbrengse- 

 len moge zijn , met welker vervaardiging zij zich bezig houden , loopen 

 gevaar zelve werktuigen te worden , weinig verheven boven de door 

 hen aangewende, uit hout, steen of metaal bestaande, indien ver- 

 standig toegepaste kennis hen niet in staat stelt, telkens, al naar 

 gelang van de bijzondere omstandigheden, waaronder zij werken, 

 hunne werkzaamheid zoodanig te wijzigen, dat zij het meest doel- 

 treftend en vruchtbaar wordt. En waar zullen zij die kennis elders 

 putten dan in de natuurwetenschap? Deze toch bevat niet anders 

 dan de. slotsommen der ervaring van honderden, ja duizenden, die 

 eveneens gewerkt hebben als zij , maar getracht hebbeu zich daarbij 

 rekenschap te geven van de oorzaken , waardoor de doode stofl'en 

 op allerlei wijzen vervormd en bewogen worden, en de regelen op 

 te sporen , waardoor die vervormingen en bewegingen aan de magt 

 des menschen kunnen onderworpen worden. 



De koopman , die meer verstaat dan optellen , aftrekken , verme- 

 nigvuldigen en deelen, zijne boeken netjes inschrijven en de beurs 

 of de markt op zijnen tijd bezoeken, zal toestemmen, dat ook hij 

 «•eene natuurkennis missen kan. Of zoude het voor hem eene onver- 

 schillige zaak zijn te weten : welke de voortbrengselen zijn der 

 onderscheidene landen waarop hij handelt, welke delfstoffen, welke 

 planten, welke dieren aldaar voorkomen? Kan hij zijnen handel 

 drijven zonder grondige warenkennis, en wat is waren-kennis an- 

 ders dan een deel der natuurkennis ? Alleenlijk zal hij , die zich 

 niet bij dit eene gedeelte bepaald, maar geleerd heeft eenen ruimen 

 blik om zich heen te slaan, uit andere oogen en veel juister en 

 scherper zien , dan degene die niets anders bezit dan de in winkel 

 of magazijn verkregen routine. 



Niemand trouwens, die geen volslagen vreemdeling is in de 



