— 868 — 



meer waar van de kabbelingen , die hij het eerst te weeg bragt. 



Ik koos bij voorkeur de wiskunde als voorbeeld van den invloed 

 dien het onderwijs kan uitoefenen, ook buiten den meer beperkten 

 kring van de regtstreeks en onmiddellijk door eeiiig bepaald bedrijf 

 of beroep gevorderde kennis. Die invloed toch wordt thans door 

 zeer velen erkend en op prijs gesteld, terwijl de ondervinding ge- 

 durende de reeks van jaren, nadat de wiskunde als noodwendig 

 algemeen bestanddeel van het hooger onderwijs hier te lande is in- 

 gevoerd, daarop haren stempel heeft gedrukt. Trouwens reeds pi,ato 

 toonde dien invloed te kennen, toen hij op zijne gehoorzaal schreef : 

 "Geen niet-wiskundige trede hier binnen." 



Maar wat van de wiskunde, als opvoedingsmiddel van den geest 

 gezegd is, geldt ook, ofschoon dan in eenigzins andere wijze en 

 maat, van andere vakken van menschelijke kennis. 



De beoefening der klassieke letterkunde, zoowel der oudere als 

 der nieuwere talen, heeft 'niet enkel de strekking, om die talen 

 zelve grondiger te leeren kennen, ten einde er zich later tot het 

 bereiken van zekere doeleinden van te kunnen bedienen. Zij scherpt 

 het vernuft, zuivert den smaak, doet helderder voorstellingen er- 

 langen aangaande datgene wat eeuwig goed, waar en schoon is. 

 Zij verheft het verstand en maakt het geschikt voor de verwerking 

 van de door de ondervinding van eeuwen aangeboden stof; zij ver- 

 edelt het gemoed en maakt het ontvankelijker voor alle die indrukken , 

 welke de vermenschelijking van ons geslacht ten gevolge hebben. 



Ook hier heeft eene langdurige ervaring reeds beslist. Eenigzins 

 anders is het gelegen met de natuurwetenschappen. Deze maken 

 nog geenszins een algemeen bestanddeel uit van het hooger onder- 

 wijs, veel minder van het middelbare en lagere. Wel bestaan daar- 

 omtrent hier en daar gunstige uitzonderingen; wel heeft onze 

 Maatschappij tot Nut van het Algemeen, reeds voor vele jaren, een 

 dergelijk onderwijs trachten in te voeren en gaat zij steeds met 

 die pogingen voort; wel worden tijdschriften en boekwerken, waarin 

 de natuurwaarheden op eene bevattelijke wijze worden voorgedragen^ 

 door zeer velen gekocht en gelezen. Maar toch , in verhouding tot 

 het groote nut dat gesticht kon worden , bij een meer algemeen 



