— 870 — 



zijn als de mieren , die over den spoorweg kruipen , en , daar zij 

 den machinist niet kunnen zien, die de locomotief bestuurt, nu 

 ook besluiten dat de trein van zelf loopt ! 



Zal men echter daarom alle natuurkennis veroordeelen ? Zal men 

 het onderwijs daarin voor gevaarlijk in plaats van weldadig uit- 

 krijten? Zal men, omdat eenigen , verblind door eigenwaan endoor 

 eene te hooge schatting van het brokstukje van kennis dat zij 

 hebben opgedaan , zich hebben laten verleiden om God geheel te 

 miskennen, omdat het wezen, welks bestaan de natuur voor ons 

 onthult, niet voldoet aan de bekrompen denkbeelden die velen er 

 zich van vormen , — zal men daarom het verspreiden van gezonde 

 begrippen aangaande de natuur en hare verschijnselen afkeuren, en 

 het onderwijs daarin als opvoedingsmiddel gevaarlijk achten ? Dan 

 zoude men met volkomen hetzelfde regt het schadelijke van alle 

 spijs kunnen prediken, omdat er velen zijn die de lastige gevolgen 

 ondervinden van eene overladen maag of van het gebruik van eene 

 voor hen moeijelijk verteerbare kost. Uan zoude men zelfs de 

 godsdienst als opvoedingsmiddel geheel moeten weren, omdat de 

 ondervinding geleerd heeft, dat er geweest zijn en nog zijn, in 

 wier ziekelijk gemoed zij tot dweepzucht is ontaard, en onver- 

 draagzaamheid, ja haat van andersdenkenden heeft voortgebragt. 



Neen, de beoefening der natuurkundige wetenschappen heeft 

 geenszins de strekking, om het geloof aan eenen God, aan een 

 leven na dit leven uit te dooven. Haar eenige noodzakelijke invloed 

 bestaat daarin, dat zij de begrippen daaromtrent verheldert, door 

 hen van hunne aardsche, stofi'elijke inkleeding te ontdoen, voor 

 zoo ver het den mensch gegeven is van het zinnelijke tot het 

 bovenzinnelijke, van het zigtbare tot het onzigtbare op te klimmen. 

 En tevens maant die beoefening den mensch tot nederigheid, en 

 leert zij hem de dwaasheid inzien van zelfverheffing, wanneer hij , in 

 weerwil van de vele reeds vergaderde kennis, telkens zijnen horizon 

 zich al verderen verder ziet uitbreiden, en het oneindige verschiet, 

 dat zich voor hem opent, hem dwingt tot de erkentenis, dat hij 

 nog slechts de eerste schreden op het veld der kennis gezet heeft. 



Doodend daarentegen is grondige natuurkennis voor alles wat 



