— 371 — 



vooroordeel en bijgeloof mag heeten, en voor die soort van zooge- 

 naamde wijsbegeerte, welke den menschelijken geest op den troon 

 heeft geplaatst, en in den waan verkeert, dat men, alleen door 

 denken , eene natuur kan construeren , welke beantwoordt aan de 

 werkelijk bestaande. De zuiver speculatieve philosophie heeft haar 

 eigen doodvonnis geteekend , toen zij zich op het gebied der natuur 

 waagde en a priori meende te vinden, wat slechts de ervaring a 

 poster iori kan leer en. 



Doch er is nog een ander verwijt, dat sommigen tot de natuur- 

 wetenschappen rigten. De beschouwing van het geschapene door 

 het oog der wetenschap, met het ontleedmes in de hand, gewapend 

 met de velerlei hulpmiddelen die schei- en natuurkunde aanbieden, 

 terwijl zich op den achtergrond de wiskunde vertoont, die met 

 koelen ernst het geheel overziet en beheerscht, — die beschouwing, — 

 zoo meenen zij , — moge geschikt zijn om ons nader tot de waarheid 

 te brengen, maar zij ontneemt aan de natuur al het poëtische, dat 

 vroeger de verbeelding deed ontgloeijen, de snaren van het hart 

 deed trillen. Men heeft de natuur te veel ontleed, te veel in maat 

 en gewigt uitgedrukt, te veel in cijfers gebragt. 



Het is zoo, het geheimzinnige dat vroeger zoo vele natuur- 

 verschijnselen aankleefde, en aan de verbeelding ruim spel overliet, 

 is verdwenen; het nevelachtige, onbestemde der gedaanten, is voor 

 een groot deel vervangen door scherpe en duidelijke omtrekken; 

 de nacht heeft plaats gemaakt voor de morgenschemering, die reeds 

 hier en daar tot helder daglicht wordt. Maar heeft daarom de na- 

 tuurbeschouwing iets verloren van haar vermogen, om het gemoed 

 weldadig te verwarmen? Bezitten dan schijnbeelden een grooter 

 vermogen om de ziel te treffen , het hart te roeren , dan de waar- 

 heid ! Ik geloof het tegendeel. Een dichter behoeft niet noodzakelijk 

 een verdichter te zijn. De ware poëzij is ook de poëzij van het ware. 



Wel is waar, de kobolden, die de diepten der aarde bewoonden, 

 zijn verdwenen , geen elfen , geen nymphen bevolken meer bosschen 

 en stroomen ; geene eclips wordt meer met angstige vrees aange- 

 staard ; geene komeet voorspelt meer oorlog en andere volksrampen; 

 de regenboog heeft opgehouden de brug te zijn tusschen hemel 



