— 3713 — 



geveu de natuurwetenschappen daartoe een der krachtigste middelen 

 aan de hand. Zij openen het gemoed en maken het ontvankelijk 

 voor verhevene en grootsche indrukken , indrukken niet minder 

 diep dan die, welke het verhaal van edele daden op den jeugdigen 

 geest maakt, want die daden zijn van menschen , en de natuur is 

 het werk Gods. 



Het spreekt echter van zelf, dat, zal dit doel bereikt worden, 

 het onderwijs op eene gepaste wijze moet gegeven worden. De na- 

 tuurwetenschappen zijn zoo rijk dat, zelfs op de hoogescholen , 

 daarvan slechts een gedeelte kan onderwezen worden. Nog veel 

 meer is derhalve eene keuze uit dien ruimen overvloed van kennis 

 noodig, waar zij zal worden aangewend als opvoedingsmiddel op 

 de scholen van middelbaar en lager onderwijs. Het kan nimmer 

 het oogmerk zijn allen tot botanici, physici, chemici enz. te vor- 

 men. Dit zoude niet alleen onbereikbaar, maar zelfs, al ware het 

 bereikbaar, eene dwaze poging zijn, zoo lang de dag slechts vieren- 

 twintig uren telt, en er tijd gevorderd wordt voor de aanleering 

 van zoo vele andere nuttige kundigheden, waardoor op lateren 

 leeftijd elk in staat gesteld wordt zich zijnen eigenen werkkring 

 te kiezen , en zoo , door verdeeling van den arbeid , het algemeen 

 welzijn der maatschappij te bevorderen. Maar, zonder utopiën te 

 vormen, die voor geene verwezenlijking vatbaar zijn , kan men den 

 wensch uitspreken, dat de eerste grondbeginselen der natuurweten- 

 schappen als bestanddeel van het volksonderwijs worden ingevoerd. 



De wijze, hoe dit behoort te geschieden, zoude eene opzettelijke 

 uiteenzetting vereischen, welke ik mij thans niet tot taak heb ge- 

 steld. Mijn eenig doel was, het groote gewigt van natuurkennis als 

 opvoedingsmiddel in eenige breede trekken te schetsen , en op- 

 merkzaam te maken op eenen der hoofdwegen, die tot ware bescha- 

 ving leiden. Het voorwaarts streven op dien weg ligt in de rigting 

 onzer eeuw, maar eerst dan, wanneer het besef van de noodzakelijk- 

 heid daarvan algemeen zal zijn doorgedrongen , zal de natuurwe- 

 tenschap den rang innemen, welke haar in de rij harer zusteren 

 wettig toekomt, dien van prima inter pares. 



