(6) 



insidiantibus continuo instare non posset, et tanquam inhabilis ad 

 defensionem miles , quocunque vulnus inferretur, manum eo statim 

 admoveret, seram vindictam intentans , dum civitatis membra tueri 

 et laesiones dejlectere nesciret; verum etiam requirebatur , ut , quan- 

 tum fieri posset , delicta non in singulum aliquem casum , sed in 

 omnes , non ad tempus , sed in perpetuum impedirentur , uno verbo , 

 ul quicunque mali aliquid meditari vellet, propter mali gravioris 

 cerlam exspectationem a proposito cedere cogeretur, ideoque ad im- 

 proborum terrorem inventae sunt poenarum comminationes. 



Quoniam vero ex altera parte erat metuendum, ne poenae , pro 

 levitate vel pro libidine imperantium , summd cum injurid promiscue 

 injligerentur , et gladii potestas ad civium tutelam comparata in 

 ipsorum calamitatem acerbe verteretur, in bonorum securitatem reperta 

 sunt judicia. 



Judici autem criminali duplex omnino officium incumbit: alterum, 

 ut videat an reus coram se delatus revera deliquerit nec ne; alterum, 

 ut, probato delicto , poenam delinquenti infligendam pronunciet. 

 Utrumque , sive sit in iisdem judicibus conjunctum, ut apud nos , 

 sive inter diversos divisum, ut apud Romanos (1), ^4nglos , Gallos , 

 aliosque , a se invicem accuratissime distinguendum est, quoniam 

 ante probatum delictum, de poena quasstio nulla esse potest. Jam 

 vero , quum a judicio facti quaelibet causa quam maxime pendeat , 

 ipsumque facti judicium probationibus et argumentis adstruatur , 

 evidens est, in recta probationum aestimatione , gravissima Reip. 

 civiumque momenta versari, imo omnem securitatem publicam inniti. 



Nobis autem circa hanc materiam, vel secundum rei naturam, vel 

 secundum jus Romanum et hodiernum dicere instituentibus , quam 

 diversum sit consilium a consilio eorum, qui apud veteres de praba- 

 tionum locis scripserunt , unicuique facile patebit. Illis enim cum 

 oratore, nobis cum judice res est: illi docent, quomodo falsum pro 

 vero commode possit sustineri, nos quomodo verum a falso possil 



(1) Senec. de Benef. L. 3, c. 7, in fine. — Cremani L. 3, c. 8, § xi. — Noodl de JurUd. 

 et imp. L. 2, c. 5. 



