(7) 



dignosci: illi, quibus artis insidiis orator judicem decipiat: nos, quo- 

 nam artis prcesidio judex oratoris insidias repellat. 



^4tque 1° illum cui judicandi munus impositum est, semper ante 

 oculos velim habere , se in eum finem esse constitutum, non solum ut 

 ne improbo alicui sit impune, sed etiam, et multo magis, ut ne bono 

 cuiquam sit insecure , non modo ut nullum delictum esse possit sine 

 poena, sed, ut nulla pcena sine delicto. 



Jnterea negandum non est, istam judiciorum perfectionem sperari 

 vix posse. Quidquid agimus, quidquid loquimur , quidquid cogita- 

 mus, imbecillitatis humanae vestigia denotat; et quanto haec humana 

 imbecillitas in judiciis clarius apparet! Ecquis enim dubitat, quin 

 quotidie admittantur delicta, quae tantd caligine involvuntur , ut de- 

 tegi nullo modo queant , et nullum vindicem his in terris experiantur? 

 Et, (quod miserrimum est et dictu nefandum), quis nescit, aliquando 

 innocentiam sceleris poenas dedisse? Testis ille Calas; testis Sirven 

 et tot alii, quorum infelicia nomina aeternum judicibus documentum 

 praebent. 



Et sic est: extrema extremis, favorabiliora odiosis conterminant. 

 Si innocentiae ultra modum velis favere , nocentes impune evadent; 

 si nocenlibus nimium instare , innocentes damnabis (1). Quare miran- 

 dum non est illud, quod ait Filangieri (2) , nullam esse legum partem 

 quae plures contradictiones et plura sophismata offerat, quam quae 

 agat de delictorum probationibus atque indiciis. Sic, ut exemplo utar, 

 medio aevo- invaluerat illa opinio , neminem mortis damnari posse , nisi 

 confessum. Quum tamen mortis metu nemo vellet confiteri, adhibitae 

 sunt quaestiones , quae vel innocentem fateri cogebant (3). 



(i) Un sysUme de preuve» est d'aulant plus difficile a executer que l'on est place" entre deux 

 extrSmes egalement dangereux: on ne peut guere s'eloigner de l'un sans s'approcher de 1'aulre. 

 Liiviptnuic du coupable et la condamnalion de 1'innocent, voila les extremes qn'il faut eviter ; 

 voila 1'objet le plus eomplique de la theorie des preuves judiciaires. (Filangieri, Science de Ia 

 Legisl. 5°. part. ch. x,i in iine). 



(i) Filang. 3 e . part. ch. ix. 



(3) Si 1'aveu du coupable est necessaire pour le condainner, il faut bien accorder des moyens 

 pour 1'obtenir. o Gomment oserais-je faire lomber la tete d'un citoyen qui aurait persevere inier 



