(9) 

 dus ; sed prior posteriori ita subjiciendus est, ut hic semper salvus 

 maneat, neque ulla poena decernatur, nisi sententiam judicis delicti 

 praecesserit certitudo. Et quidem hoc principium tam luculentum, tam 

 humanum, in quod omnes juris interpreles , caeteroquin adeo dispares , 

 unanimi consensu conveniunt, etiam jure Romano expresse sancitum 

 est. « Sciant cuncti accusatores , ait L. 25, C. de Probation. eam 

 » se rem deferre in publicam notionem debere , quae munita sit ido- 

 » neis testibus, vel instructa apertissimis documentis , vel indiciis 

 •>■> ad probationem indubitatis et luce clarioribus {\\" 



Hinc 1°. Si vel maxima in reum conjecta sit suspicio , quae tamen 

 ad fidem faciendam non sujficiat, reus condemnari non poterit. Imo , 

 quod magis est, si ex duobus reis ignoretur uter scelus aliquod com- 

 miserit, quamvis de alterutro non dubitetur , ambo erunt dimittendi. 

 Impunitatis enim periculum certitudinis necessitatem non tollit ; et 

 ideo D. Trajanus ^issiduo Severo rescripsit (2), satius esse impuni- 

 tum relinqui facinus nocentis quam innocentem damnari. 



2°. In atrocibus delictis non solum non leviores conjecturae , ut 

 quorumdam interpretum humanitas putavit (3), verum etiam plenior 

 requiretur probatio. Quum enim ea quae homines a delictis commit- 

 tendis avertere solent, conscientia, poena, contemptus , in delictis 

 gravioribus graviora occurrant, quo major erit delicti atrocitas , eo 

 minor erit ejusdem probabilitas (4). 



3°. In delictis occultis , quorum difficilior deprehensio est, eadem 



(1) Grotius, L. i, C. 23, § 5, n° 2 et plures veteres philosophi apud eum citati. — Heinecc. 

 de Relig. Jud. exercitium 18, § 6. — Matth. de probation. C. 1 , § 5. 



(2) L. b, D. de poen. 



(3) Les criminalistes s'appuient sur cet axidme de fer dicte par la plus cruelle imbecillite: 

 in atrocissimis leviores conjecturae sufficiunt, et licet judici jura transgredi. Traduisons cette 

 maxime affreuse et que 1'Europe conuaisse au moins uu de ces principes si revoltants et si 

 nombreux, auxquels elle est soumise presque sans le savoir. Dans les delits les ptus atroces, 

 c'est-a-dire les moins probables, les plus legeres circonstances suffisent et lejuge peut se mettre 

 au-dessus des lois. Beccaria, des delits et des peiues, ch. 8, n» 4. 



(4) Filangieri, 3". partie, ch. ix. 



L'equite naturelle demande que ie degre de preuve soit proportionne" a Ia grandeur de 1'accu- 

 sation. (Montesquieu, Defense de 1'esprit des Lois). 



